فرهنگ به عنوان پديدهاى پيچيده كه عاملى تأثيرگذار و مهم در تمام جنبههاى حيات
اجتماعى است، شكلگيرى خود را پس از سالها و سدهها و در پى تحولات و تغييرات اساسى
در زندگى اجتماعى آدميان پى مىگيرد. نضج تدريجى مسائل و خصوصياتى كه فرهنگ را شكل
مىدهند، ضرورت نگاه بينادى، گام به گام و ريشهاى به اين امر را يادآور مىشود.
بايد در انجام فعاليتهاى فرهنگى به اين مهم يعنى مناسبت عميق و ژرفانگرى از يك سو
و عدم انتظار تأثير آنى و زود هنگام از سوى ديگر توجه داشت و بر پژوهش و تحقيق و
تمركز بر فعاليتهاى بنيادى فرهنگى به خصوص مواردى كه مربوط به برنامه ريزى براى
خارج از كشور مىشود، تأكيد كرد، بر آن اصرار نمود و با توان تمام آن را پى گرفت.
با اندكى تأمل در برخى اقدامات غربيان درمىيابيم كه پروسه تأثير بر فرهنگ ملتها
به خصوص ملتهايى كه واجد ريشههاى عميق در تاريخ انديشه و فرهنگ بشرى هستند،
پروسهاى است زمانبر، پرهزينه و خطير. چه بسا فعاليتهايى كه در كوتاه مدت هيچ
نتيجه عاجلى بر آن متصور نباشد. ولى گذشت سالها و روزگاران، اثرگذارى عميق آن را
در اساسىترين و ريشهاىترين باورهاى اقوام و ملل نمايانگر نمايد. بنابراين عرصه،
عرصه خلق دائم فرصتهاست و لازمه فرصتشناسى شايسته، بها دادن به عنصر پژوهش و
تحقيق در اين وادى از يك سو و نقد عالمانه و منصفانه عملكردها از سوى ديگر است.
امروز قرابتهاى فرهنگى و فكرى و تعلق خاطر ديرين برخى كشورها و فرهنگها و تاريخ
مشترك طولانى بسيارى از آنها با ايران، وجود انسانهاى پاك و تشنه حقايق در سرتاسر
جهان، وجود تكنولوژى در اختيار بشر در غرب و به كارگيرى درست آن در راستاى تحقق
فرامين عالى اسلامى، جايگاه تشيع در اقصى نقاط جهان چه در متن يا در حاشيه و در
نهايت با مراجعه به كم كارىها يا بىكارىها در اين زمينهها، ما را وامىدارد تا
با در اختيار گذاشتن تمام امكانات و شرايطى كه تا كنون براى حضور صحيح و منطقى
فرهنگى ـ دينى در كشورهاى مختلف فراهم آمده و جلب امكانات جديد مورد نياز،
مطالعهاى همه جانبه و مفيد، كارآ و همه سونگر را سامان دهيم، تا با تابش آن و
روشنىگيرى از آن، از فضاى نسبتا مخدوش و تاريك در برنامهريزىها بدر آييم و در
جذب و گزينش و آ موزش و پرورش طلاب خارجى با چشم باز و فكرى سرشار از نوآفرينى، خلق
موقعيت كرده، از فرصتهاى به دست آمده بهترين و بيشترين استفاده را نماييم.
به طور قطع، تعميق علم و تربيت در طلاب با ترجيح كيفيت، پرورش شخصيتهايى كه
بتوانند در برابر انگيختن موجهاى كاذب و سحرهاى مقابل معجزه، نفوذناپذير باشند،
كشف انسانهاى قوى و مقتدرى كه قادر باشند علوم را در قبضه اقتدار خود درآورند و
خود را از آسيب كسانى كه مجهز به آنها هستند در امان نگه داشته باطل كننده
سياستهاى آنها شوند، پرورش انسانهايى كه قابليت لازم براى مقاومت در مقابل
قدرتهاى علمى پيشرفته را از طريق قوى سازى دين، تقوى، ايمان و روحيه مناسب تحصيل
داشته باشند، ايجاد روح و فكر تحول در طلاب و تربيت شخصيتهايى موج آفرين و شخصيت
ساز براى حوزههاى علمى خارج از كشور و بالاخره جدى گرفتن محتواى دروس و پژوهش به
گونهاى كه با نيازهاى امروز جهان دوست و دشمن سازگارى داشته باشد، حاصل نمىگردد
جز با نگاهى عالمانه و از سر تحقيق و درد به آن چه كه امروز از آن به عنوان
«نيازشناسى» نام مىبريم كه بخش عمدهاى از استراتژى و همچنين برنامه ريزىهاى
بلندمدت در مركز را رقم خواهد زد. از آن جا كه براى مركز
جهانى، در دنياى به شدت رو به تحول با رقابتهاى فشرده و نزديك، توجه به مسائل
بنيادين و استراتژيك وزن بيشترى يافته و بر اساس تعيين راهبردها و تشخيص موقف خويش
سعى در تعريف و قالببندى موجوديت و هويت خود دارد و در اين بين، وزن پژوهش و تحقيق
در ابعاد مختلف به نقشى اساسى در تعيين راهبردهاى همسو با منابع تعيين آنها قرار
گرفته است؛ ضرورت تقويت فرهنگ پژوهش محورى در كشف راههاى دست يابى به اطلاعات مفيد
و جديد، تلاش در جهت تحكيم فرآيند اطلاع رسانى در قالب تقويت منابع اطلاع رسان،
حمايت و سامان دهى فعاليتهاى پژوهشى منطبق با نيازهاى فكرى و فرهنگى مناطق مختلف و
بيان علمى فعاليتهاى كنونى جوامع، مشاركت در همايشهاى علمى داخل و خارج كشور براى
تكميل پروژه تحقيقى، گسترش پژوهشهاى نيازشناسى منطقهاى به منظور دستيابى به نظريه
علمى، تعيين استراتژىها و ديدگاههاى منطقهاى، همه بيانگر ضرورت حضور فعال و
پژوهشگرانه در دفتر مطالعات و كارشناسى كشورها و در نهايت ارائه نظريههاى
كارشناسانه به معناى صحيح و علمى آن مىباشد.
دفتر مطالعات و كارشناسى كشورها، از مجموعههاى معاونت پژوهش، تلاش دارد براى تحقق
اين اهداف با سه شعار اساسى كيفيت گرايى؛ پويانگرى و مصلحت انديشى و عمل به آن، اين
مهم را سامان دهى نمايد.
دفتر مطالعات بر آن است كه بر اساس طرح نامه جامع خود به منظور چراغ روشن پيش راه
اين مجموعه تا رسيدن به يك نظريه جامع گامهاى موثرى در سامان دهى مطالعات در اين
رابطه برداشته به نظاممند نمودن مجموعه مركز تا حدى كه به مطالعه در زمينه كشورها
مربوط مىشود، يارى رساند.
بر اساس شرح وظايف دفتر در دست يابى به اهداف و سياستهاى پژوهشى تدوين شده مركز، اهداف دفتر مطالعات كارشناسى كشورها در دو بخش هدف كلى و اهداف جزيى به شرح زير مىباشند:
انجام و گسترش پژوهشهاى نيازشناسى منطقهاى، بين المللى در باب فرهنگ، آموزش، تربيت و پژوهش به منظور دستيابى به نظريهاى علمى و تعيين استراتژىهاى مطنقهاى ـ بين الملى مركز در اين عرصهها، آسيبشناسى آن و ارائه راه كارهاى مناسب.
1. جمع آورى، طبقه بندى و روزآمد كردن اطلاعات درباره كشورها به ويژه در دو حوزه
عام فرهنگ و خاص دين و با توجه به اولويتهاى مطالعاتى.
2. شناسايى شبهات و چالشهاى نو پديد فرهنگى ـ دينى در مناطق مختلف جهان جهت پاسخ
يابى در بخشهاى مختلف مركز.
3. تبيين و تحليل صحيح وضعيت فرهنگى ـ اجتماعى ـ سياسى منطقه بر اساس اطلاعات جمع
آورى شده در راستاى اهداف مركز.
4. تبيين نيازها و پيشنهاد جهت گيرىهاى بين المللى لازم و متناسب با سياستها و
اهداف مركز.
5. شناسايى مراكز و شخصيتهاى علمى ـ دينى مناطق مختلف جهان و ايجاد زمينههاى
همكارى علمى ـ پژوهشى با آنان در راستاى اهداف مشترك.
6. توسعه ارتباطات پژوهشى با دانشگاهها، حوزههاى دينى، سازمانها و تشكلهاى همسو
در راستاى اهداف مشترك.
7. برنامه ريزى براى برگزارى سمينارها، كنفرانسها و نشستهاى علمى ـ پژوهشى بين
المللى با همكارى مراكز همسو و سازمانهاى خارجى طرف قرارداد
8. پشتيبانى پژوهشى طلاب، فارغ التحصيلان، مبلغان و اساتيد در خصوص موقعيت فرهنگى،
سياسى، اجتماعى كشورها
9. تشكيل كانونهاى نيازشناسى منطقهاى در دو بخش كارشناسان و صاحب نظران و طلاب
فاضل مركز در خصوص مسائل كشورها
10. پشتيبانى كارشناسانه از هيأتهاى اعزامى پذيرشى، پژوهشى و عالىرتبه در قالب
جزوات، كتاب، بروشورها و خبرنامههاى ويژه كارشناسى كشورها
11. تبادل اطلاعات پژوهشى در خصوص كشورها با مراكز و شخصيتهاى علمى و مجموعههاى
فعال در مركز جهانى
12. اطلاع رسانى مستمر به بخشهاى كليدى و سياستگذار در مركز در دو بخش صف و ستاد
13. تشكيل نشستهاى تخصصى مستمر در خصوص جمع آورى اطلاعات و تحليل وضعيت فعلى و
دورنماى كشورها
14. ارائه تبيين صحيح و كارآمد در خصوص خروجىها و نتايج تحقيقات در دفتر مطالعات
15. تلاش براى استفاده از امكانات در اختيار مراكز همسو بر اساس اهداف مشترك و كاهش
هزينهها
16. تشكيل كميسيونهاى پژوهشى در خصوص كشورهاى داراى اولويت ويژه
17. تهيه و تبيين دقيق و صحيح ملاكهاى تعيين سهميه پذيرشى
18. ايجاد مركز روزآمد اطلاعات و اسناد در خصوص اوضاع مختلف كشورها
19. ارزيابى مستمر از مطالعات صورت گرفته و در حال انجام و محورهاى قابل مطالعه در
خصوص كشورها
20. تمركز كليه مطالعات در خصوص كشورها در دفتر مطالعات و جهت دهى لازم به ساير
مطالعات ضرورى همسو
21. كارشناسى در خصوص تعيين شاخصهاى سهميه، پيشنهاد درصد آن براى هر كشور و تعداد
هيأتهاى اعزامى
متناسب با قالب عمومى مطالعات بين المللى در مراكز همسو و از جمله تقسيم بندى مورد عمل در وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و از طرفى سهولت ارتباطات و تعامل با اين مراكز در حوزههاى ياد شده حوزههاى مطالعاتى دفتر، حوزههاى سه گانه زير در نظر گرفته شده كه مطالعات در خصوص آن حوزهها توسط سه گروه اصلى صورت خواهد گرفت.
در بخش اروپا در اين حوزه كشورهاى اروپاى شرقى و غربى، كشورهاى اسكانديناوى و كشورهايى كه بخش عمده آنها اروپايى است مورد مطالعه قرار مىگيرند و در بخش آمريكا، امريكاى جنوبى و شمالى مورد مطالعهاند.
در اين حوزه كشورهاى بخش آسياى مركزى، تركيه و قفقاز، آسياى دور و شرق آسيا، شبه قاره هند، افغانستان و اقيانوسيه مورد مطالعه است.
اين حوزه شامل مطالعه كشورهاى آفريقايى اعم از شمال، جنوب و مركز آن و همچنين خاورميانه مىباشد.
1. كشورهاى با موقعيت سوق الجيشى از نظر فرهنگى ـ سياسى.
2. كشورهاى داراى دين مشترك با ايران.
3. كشورهاى داراى مرز مشترك با ايران.
4. كشورهايى كه على رغم فاصله دور، اسلام داراى جايگاه ويژهاى در آنها مىباشد.
5. كشورهاى داراى متقاضى زياد تحصيل در ايران.
6. كشورهايى كه اگر چه داراى متقاضى زياد نيستند ولى حداقل آن نيز زمينهساز مهمى
جهت حضور جدى در آن منطقه است (كشورهاى اروپايى از اين قبيلاند)
7. كشورهايى كه وجود تشيع در آن در محدوديت و عزلت است و يا بسيار فعال و چشمگير
است.
8. كشورهاى داراى جايگاه قابل توجه در استراتژى جمهورى اسلامى.
9. كشورهايى كه تأخير تصميمگيرى در رابطه با آن ضايعات غيرقابل جبرانى را هم براى
مركز و هم براى آن كشور و منطقه به دنبال خواهد داشت.
10. كشورهاى داراى امكانات و يا زمينههاى مناسب فعاليت از طريق مركز و يا مراكز
همسو در راستاى اهداف مركز.
1. مطالعه و تكميل منابع در اختيار (اعم از مكتوبات سابق مركز، گزارش سفرها، كتب،
مجلات، مقالات و...)
2. عملياتى كردن طرح شناسايى كارشناسان كشورها در حوزه و دانشگاه در راستاى مشاوره
با متخصصين و كارشناسان كشورها.
3. تشكيل سلسله نشستهاى تخصصى در خصوص نيازشناسى منطقهاى و شناخت فرهنگ ملتها.
4. تشكيل كانونهاى نيازشناسى منطقهاى «بر اساس شناسايى طلاب فاضل و نخبه مناطق».
5. عملياتى كردن طرح مطالعه و شناسايى دانشگاههاى معتبر جهان.
6. برگزارى همايشها و سمينارهاى تخصصى در خصوص نيازشناسى منطقهاى با همكارى مراكز
همسو از جمله سازمان مدارس و فرهنگ و ارتباطات براى.
الف. فراهم سازى زمينههاى منطقى جهت همكارى بخشهاى همسو در انجام مطالعات تخصصى
كشورها
ب. نيازشناسى همه جانبه در فرصت كمتر كه از نيازهاى اصلى امروز مركز جهانى است
ج. ايجاد همفكرى و همسويى در جهت سامان دهى به فعاليتهاى فرهنگى همسو در كشورها
د. استفاده از امكانات داخلى مراكز همسو در جهت رسيدن سريعتر به اهداف
ه. استفاده از امكانات خارج از كشور در اختيار مراكز همسو خصوصا سازمان مدارس
و. تعامل و توافق در خصوص استفاده از يك رابط هميشگى براى مركز در خصوص امور مربوط
به آن در خارج از كشور
ز. استفاده از كارشناسان متخصص موجود در مراكز ياد شده و همكارى متقابل
ح. جلوگيرى از هزينههاى اضافى براى انجام امور فرهنگى
ط. يك سو كردن اهداف سه مركز جهت تحقق اهداف عاليه اسلام
پژوهش در خصوص نيازشناسى منطقهاى و شناسايى صحيح و جامع از كشورها به تناسب اهداف، ساختار و سياستهاى راهبردى مركز، شامل نتايج كوتاه مدت و بلندمدت (متناسب با دورههاى كوتاه مدت و بلندمدت) در محورهاى زير مىباشد:
1. محوريت مطالعات كارشناسى در تهيه نظام نامه جامع پذيرشى و تحقق سهميه پيشنهادى و
تكميل پرسشنامههاى پذيرش.
2. برنامه ريزى براى تعيين اولويتهاى آموزشى بر اساس درك صحيح از نيازهاى منطقهاى
3. كمك به تعيين استراتژى صحيح در تدوين كتب و سرفصلهاى رشتههاى متناسب با
نيازهاى منطقهاى و...
4. ارائه دورنمايى روشن براى برنامه ريزى در سطح كلان آموزشى
5. سامان دهى به زمينههاى تشكيل دورههاى آموزشى كوتاه مدت و آموزشهاى زبان دوم
6. معرفى صحيح و مورد استفاده در خصوص مراكز مهم علمى كشورها و ساختار آموزشى آنها
اعم از مراكز آموزشى عالى و يا سنتى
7. كمك براى به روز كردن اطلاعات و آموزشهاى در حال ارائه، اصلاح و ارزيابى دائمى
آن و بهينه كردن تصميمگيرى در خصوص آموزش اهل سنت و...
8. توزيع سقف پذيرشى سالانه در كشورها و ارئه سهميه مناسب بر اساس ملاكهاى علمى ـ
تجربى تعيين آن
1. جهت دهى بيشتر به انجمنهاى فرهنگى متناسب با نياز منطقهاى آنان
2. ارائه اطلاعات كافى در خصوص نياز و مشكلات فرهنگى كشورها براى ارائه برنامههاى
فرهنگى ـ تربيتى و اتخاذ تدابير لازم در امر جذب و گزينش به منظور جلوگيرى از مسائل
ناخواسته اخلاقى كه ريشه در عدم شناخت مسائل و ويژگىهاى ملل مختلف دارد.
3. تبيين عالمانه از هنجارها و نورمهاى ملل جهت برخورد منطقى و عاقلانه با آن در
كشور ايران تا سر حد تأثيرگذارى قابل قبول
4. تقويتِ بخشِ آموزشهاى كاربردى جهت تجهيز به ابراز فرهنگى جديد متناسب با
نيازهاى منطقهاى و آموزشهاى لازم خانواده
5. كمك در انجام مطالعات كارآمد آسيبشناسى فرهنگى در معاونت تربيتى
1. كمك و هميارى در خصوص عملياتى كردن طرح مسئلهشناسى جهت كشف و شناسايى صحيح
مسائل مهم علمى ـ پژوهشى و تعيين چالشها و فرصتهاى پژوهشى در كشورهاى مختلف
2. بستر سازى در خصوص جايگاه و بايدهاى برون مرزى مركز و گسترش فرهنگ عميق پژوهش در
اين خصوص
3. شناسايى و معرفى مراكز مهم پژوهشى ـ علمى در خارج از كشور متناسب با اهداف پژوهش
و مشاركت علمى ـ پژوهشى با آنان
1. كمك به اولويت بندىها در ارتباطات كلان و استراتژيك
2. كمك به تدوين آئيننامههاى اعزام (از جمله اعزام هيأتها و افراد)
3. كمك در امر سامان دهى به فارغ التحصيلان بر اساس مطالعات نيازشناسى
بر اين اساس برنامههاى سال جارى براى دستيابى به اين اهداف به شرح زير است:
1. ارتقاى كمى و كيفى نيروهاى دفتر مطالعات
2. انجام مطالعه نمونهاى حداقل 5 كشور جهان بر اساس اولويت محورهاى پژوهشى دفتر در
چهار مرحله
3. تهيه سهميه سال جارى و تكميل و اصلاح ملاكهاى سهميه
4. تشكيل و راه اندازى و پشتيبانى كميسيونهاى منطقهاى (11 كميسيون)
5. تكميل پروژه شناسايى مراكز، شخصيتها و دسته بندى اطلاعات آن (متناسب با اهداف
مركز)
6. تكميل 5 دفتر منبعشناسى و چاپ آن
7. گسترش توسعه همكارى با مراكز همسو
8. برنامه ريزى براى اجراى يك همايش داخلى و يك همايش بين المللى پژوهشى با همكارى
سازمانهاى همسو خصوصا صدا و سيما با تأكيد بر نيازشناسى و مسئلهشناسى به ويژه
جهان اسلام
9. تهيه شناسنامه ويژه كشورى و منطقهاى
10. توسعه ارتباط با دانشگاهها و حوزههاى دينى داخل و خارج كشور از طريق حضورى ـ
اينترنت
11. راه اندازى ويژه نامه اخبار ملل، ويژه آخرين رخدادهاى تأثيرگذار در كشورها به
صورت منطقهاى و كشورى
12. آغاز اجراى طرح تشكيل كانونهاى نيازشناسى (با حضور طلاب منطقه)
13. آغاز اجراى طرح شناسايى كارشناسان كشورها در داخل كشور