يه منظور استفاده از تجربيات اساتيد با سابقه و موفق مركز، سؤالاتى را از محضر تنى چند از ايشان داشتيم كه پاسخهايى را مرقوم فرموده اند،در اين قسمت ابتدا سؤالها و پس از آنها پاسخ هاى اساتيد محترم از منظر خوانندگان محترم مى گذرد.
1- اگر بخواهيد از مهمترين تجارب سالهاى تدريس خود در مركز حداقل سه مورد درا به ترتيب اهميت بيان كنيد، كدام است؟
2- آيا نظر شما مهمترين نكاتى كه لازم است اساتيد محترم در مورد طلاب خارجى رعايت نمايند كدام است. ( به پنج مورد اشاره فرمائيد) ؟
3- سه مورد از مهمترين مشكلات كه اساتيد در زمينه تدريس در مركز جهانى دارند اشاره و راه حل پيشنهادى خود را بيان نماييد.

جناب حجه الاسلام و المسلمين استاد جعفرالهادى:
پاسخ سؤالات:
1. رفيق شدن و صميمى شدن با دانشجويانى از كشورهاى مختلف جهان به ايران آمدند و در هر حال خود را غريب مى دانند و طرح دوستى با آنان يكى از روش هاى بسيار مؤثر اين جانب در جدب آنان و به دست آوردن موفقيت هاى بسيار در زمينه آموزش بوده.
1. اين مطلب مى تواند تأثير بيشترى بگذارد اگر اين دوستى رنگ عمل در شكل كمك و دستگيرى و گره گشايى در زمينه امور معيشتى وادارى واهتمام به مشكلات آنان پيدا كنئ، كه از اين رهگذر حقير به فوائد و نتايج فراوانى در زمينه كار اموزشى و علمى در محيط دانشجويان مركز جهانى و قبلاً نيز در محيط هاى مشابه رسيده اند.
a. اطلاع داشتن از اوضاع كشور اين دانشجويان و آشنايى با مشكلات اجتماعى و سياسى و اظهار همدردى واقعى و گفتگو با آنان در جهت دست يابى به راح حل هايى مناسب ولو در حد امكان ويكى ديگر از عواملى بوده كه آنان را مجذوب حقير نموده، به طورى كه مرا از خودشان دانسته، و مرتباً به اين جانب مراجعه نموده، از اين رهگذر موفقيت هاى زيادى در حوزه تعليم و تربيت نيز براى حقير حاصل شده .
پاسخ سؤال 2:
الف. جذاب نمودن كلاس درس با اندكى تلطيف فضاى كلاس، با استفاده از مثل هاى شيرين و جالب حتى ايرانى، و كمى اطلاع رسانى هاى به روز، و متنوع خلال درس ، و ارائه موعظه هاى كوتاه برگرفته از احاديث ناب، و جذاب و حتى استفاده از دوبيتى هاى جالب و نغز فارسى و عربى با ترجمه، تجربه ديگر حقير در تحصيل توفيق در تدريس بوده است.
ب. تشريح درس و پياده كردن روى تخته به روش جناب آقاى قرائتى ( حفظه اللّه ) يكى ديگر از جاذبه هاى تدريس حقير و روش هاى مؤثر بوده.
ج. احترام به شخصيت دانشجويان خارجى مخصوصاً آفريقايى، از نكات است كه هميشه به آن توجه داشته ام و بايد به آن توجه داشت، زيرا نتايج مطلوبى در پى داشته و دارد.
د. اجتناب از طرح مسائل اختلافى درون شيعى و درون كشورى كه موجب تشويش خاطر، و سلب آرامش ذهنى اين دانشجويان واحياناً دل سردى و بدبينى مى شود يكى ديگر از نكات است كه هميشه آن را مرا عات مى كردم و بايد اساتيد محترم آن را رعايت كنند.
هـ- متانت در رفتار و گفتار و راه رفتن و ورود و خروج و نظافت، و حسن هيأت خارجى لباس ؤ يكى از نكاتى است كه حتماً بايد اساتيد محترم در محضر دانشجويان خارجى مراعات كنند، زيرا آنان به دقت اين نكات را زير نظر دارند. و همچنين حركات و نحوه خنديدن، و ساير تصرفات و شوخى ها بايد متين و وزين باشد، زيرا بسيارى از دانشجويان خارجى به حسب اطلاعم‌ـ به اساتيد و شيوخشان در كشورهاى خود به عنوان مراد خود و مربى و رهبرى هميشگى خود نگاه مى كنند، و با همين ديد بلكه به حكم وضع انقلاب اسلامى و روحانيت شيعه و با توجه به سيره حضرت امام راحل(ره) با دقت و كنجكاوى بيشترى به حركات و سكنات ما نگاه مى كنند.
و. بايد اساتيد محترم دلسوزانه و خالصانه و صميمانه و عالمانه به سؤالات اين دانشجويان كه از راه هاى بسيار دور، و با عشق و علاقه وافر، و عطشناك حقيقت به اين كشور كه در نظر آنان مهد اسلام و انقلاب و كشور امام خمينى (ره) مى باشد آمده اند ، گوش فرا بدهند، و با دقت و بدون ترديد ، و عالمانه پاسخ بدهند، و خيال نكنند كه آنان فقط براى درس هاى معمولى به اين كشور آمده اند.
پاسخ سؤال 3:
1. نبودن متون مناسب و خالى از مسائل اضافى غير كاربردى، و غير مفيد. كه باشد اين مسأله با همكارى حل شود.
2. نبودن بعضى از درس هاى الزم در جهان معاصر كه جنبه كاربردى بيشترى دارد مانند آشنايى با فعاليت هايى كه اصحاب فرق و اديان در جهت پيشبرد مكتب و مرامشان دارند، و ارائه راه حلها و راه كارهاى مناسب، كه بايد حتماً در اين قسمت از اساتيد مجرب خارج كشور ديده، و آشنا با اين بخش از اطلاعات،استفاده شود.
3. زياد بودن برنامه ها و عناوين درسى، به نظر مى رسد كمى بچه ها را خسته كرده است. كه باشد با تجديد نظر، و رعايت دو مطلب گذشته تدارك و جبران واصلاح شود.
جناب حجه الاسلام والمسلمين استاد كوثرى:
پاسخ سؤال 1:
برنامه ، متون آموزشى، مديريت، استاد، دانش پژوه ، پنج ركن اساسى جهات موفقيت و رسيدن به اهداف آموزشى، تربيتى است عدم تعادل و ناهماهنگى و فقدان شرايط لازم در هر يك از اين ها حركت را دچار وقفه و برنامه ها را بى فرجام و ناكارآمد مى سازد.
در بخش برنامه ها از آن جا كه موضوع امرى فرهنگى و مرتبط با انديشه و تهذيب، و پيوند و ثيق و نحكم با ديگر اركان دارد، واقع بينى و تسهيل حركت علمى پژوهشى و دورى از كليات غير منطبق با واقعيت از ويژگى هاى موفقيت برنامه ها بوده است چنان كه عكس آن در بعضى از برنامه ها مشهود است.
بخش متون از ديگر موضوعاتى است كه مى تواند رشد و بالندگى را به دانش پژوه ارزانى داشته و استاد را به كار و فعاليت بيشتر تشويق كند دراين جهت درمركز جهانى علوم اسلامى خدمات ارزشمندى انجام گرفته است اما در بخشى يا از جهت رها شدن و فقدان مسؤول در برهه هايى از زمان و يا از جهت ناهماهنگى با اساتيد مرتبط با آن متن،‌به صورت مستقل و جدا اقدام به تدوين متن شده است كه در نتيجه نتوانسته است انتظار لازم را بر آورده سازد. تجربه نشان مى دهد كه تدوين متون در صورتى مى تواند موفق باشد كه همراه با تدوين از نقد و مباحثه علمى اساتيد ورزيده و مجرب در آن بهره لازم برده شود.
در يخش اساتيد بحمداللّه موفقت هاى خوبى بوده است اما با ملاحضه ملاكهاى ارزيابى اساتيد به نظر مى رسد كه گاه جانب افراط و يا تفريط به خود گرفته است از سويى ديگر مناسب است كه در كنار توجه به كادر ادارى به اساتيد اهتمام لازم مبذول شود.
در قسمت مربوط به دانش پژوه واقعى بودن ملاك ها مى تواند آثار خوبى را به دنبال داشته باشد چه بسا يك فرد ممكن است از نظر استعداد درسى نتواند نمرات بالايى كسب كند اما از جهت اخلاقى و تبليغى مى تواند در منطقه و كشور خود موفق باشد تأكيد و توجه بدين امر و عدم اعطاء امتيازات بر اساس نمره به ويژه نسبت به اين افراد كارساز است.
نسبت به مديريت، وجود مديران لايق و سايسته در مركز مغتنم بوده و موجب موفقيت هاى ارزشمندى گرديده است، اما چند اشتغالى و احياناً خستگى و يكنواختى و عدم تنوع و در نتيجه از دست دادن ابتكار و خلاقيت از محورهايى است كه توجه واهتمام لازم را مى طلبد كه با بررسى و نظارت هاى متنمر مى توان آهنگ حركت علمى ار همواره با نشاط و شادابى به پيش برد.
پاسخ سؤال 2:
1. تواضع
2. پرورش روحيه تحقيق و دقت در نكات مربوط به درس.
3. احترام به شخصيت آنان در درس و به هنگام طرح اشكالات و پرسش.
4. حق پذيري
5. شرح صدر نسبت به انتقادات وانتظارات آنان.
جواب سؤال 3:
1. نامناسب بودن بعضى از متون.
2. ناهماهنگى بين متن آموزشى و وقت در نظر گرفته شده.
3. انبوه خوانى كه موجب عدم آمادگى در بعضى از مواد درسى است.
4. نمره گرايي.
جناب حجه الاسلام والمسلمين استاد حياتى:
پاسخ سؤال 1:
با توجه به فرموده نورانى انيرالمؤمنين(ع) «  ثمره التجربه حسن الاختيار » بايد عرض كنم بهترين تجربه سال هاى درسى ام در مركز جهانى ايجاد دوره تربيت مدرس ادبيات بود كه ثمره آن پرورش تعدادى استاد جهت تدريس در كشورهاى مختلف بود و بحمداللّه ومنه تا كنون آثار وجودى خوبى از خود به جاى گذلشته اند.
پاسخ سؤال 2:
آنچه براى مقام والاى اساتيد محترم از همه چيز مهم تر به نظر مى رشد:
الف. تربيت نفسى و ملكات اخلاقى و جهات باطن است، بدان گونه كه انسان توانسته باشد جهان صغير وجود خويش را فتح كرده و به قله انسانيت رسيده باشد، كه بحمداللّه در وجود كثيرى از اساتيد محترم مركز، محقق و متبلور است.
ب. زنده كردن فرهنگ علو طبع واستغناى از همه، بى اعتنايى به رياست. زبان صدق و بيان شيوا و آراستگى به صفات كريمه از قبيل خفض جناح در برابر حق و ابراز شخصيت در برابر باطل در مقام دفاع از حقيقت.
ج. نظم و تعهد در ايفاى مسؤوليت هاى پذيرفته شده يعنى همان صفتى كه متأسفانه جايش در بعضى از كسان خالى است و موجب نارضايتى و دل سردى و نوميدى طلاب محترم مى شود.
د. تصحيح و تعديل و نظارت دقيق و دامنه دار در مورد كتب درسى و استفاده از اشخاصى كه داراى تخصص و اطلاعات كافى اند.
هـ. اعطاى بينش بيشتر به طلاب محترم علوم دينى و زنده نمودن فرهنگ مهاجرت و سفر به دور جهان و شناخت زندگى واقعى واطلاع يافتن به مسائل و علوم رايج زمان، و مراقبت دقيق برمعامله يكنواخت با طلاب محترم و پرهيز از ترجيح هاى بى اساس.
پاسخ سؤال 3:
در خصوص سؤال سوم بايد عرض شود در طول سنوات عديده اى كه محشور با طلاب محترم بوده ام مشكلاتى به ذهن مى رسد، كه ان شاءاللّه در فرصت مناسب خدمت بزرگواران عرض خواهم نمود.
جناب حجه الاسلام و المسلمين استاد روحانى:
پاسخ به سؤال 1:
1. چون اين جانب بيشتر با طلاب عراقى سروكار داشته ام و آن ها مشكلات خاص خودشان را دارند اين مسأله موجب افت تحصيلى بعضى از طلاب شده كه بايد براى آن چاره اى انديشيد و با تشويق و بها دادن به طلاب درس خوان زمينه پيشرفت آنان را فراهم كرد.
2. كم كردن كاغذبازى و رسمى برخورد كردن مركز جهانى با طلاب كه يكى از موانع پيشرفت و موجب وازدگى آنان مى شود، و مناسب است به مشكلات ناشى از غربت و دورى از وطن آنان بيشتر توجه كرد.
3. برخورد نامناسب بعضى از مسؤولان مركز جهانى با طلاب مليت هاى مختلف و دور بودن آن ها از تفكر جهان شمولى اسلامى كه خود مضرات و آفات زيادى داشته.
پاسخ سؤال 2:
1. از آنجائيكه نوعاً انگيزه طلاب خارجى دردِ دين است، اولين نكته ايكه اساتيد محترم در مورد آنان بايد رعايت كنند اينست كه رفتار آنها به گونه اى باشد كه در طلبه اثر منفى نگذارد به فهم آنان توهين نكنيم و در نظر داشته باشيم كه خيلى از آنها بيش از ما دنيا ديده و منوجه حركات ما هستند.
2. به مصداق «  كونوا دعاهً لنا بغير السنتكم  » بايد عمل استاد مربّى شاگرد باشد نه زبانش. علماى سَلَف معمولاً در سخنرانى و درس اخلاق رسمى نبودند امّا عمل آنها تأثير شايانى در تربيت طلاب داشت.
3. شناخت دقيق فرهنگ طلبه خارجى يعنى در صورت امكان بايد طلاب خارجى تفكيك و هر گروه و صاحبان فرهنگهاى مختلف تحت نظارت استادى باشند كه از فرهنگ و آداب و رسوم و تاريخ آنها اطلاعات كافى داشته باشد.
4. به مصداق آيه شرسفه«  ولو كنت فظاً غليط القلب لانفضوا من حولك » اخلاق خوب ، خوشروئى، تواضع، همدردى، محبت و تلاش استاد جهت رفع مشكلات طلاب ـ در حد امكان ـ و سعه صدر و خود را قبل از آموزش مسؤول پرورش و تربيت طلاب دانستن از مواردى است كه فوق العاده در روحيات طلاب تأثيرمثبت دارد.
5. و مهم تر از همه آگاه نمودن طلاب و هدايت آنها به مسأله انتظار فرج و اميدوار نمودن آنها به ظهور مصلح و اينكه بالاخره آينده از آن پيروان اهل بيت ( ع) و امام زمان ( عج) مى باشد. تأكيد بر يادگيرى مسائل كلامى و مسلح شدن به سلاح علم و عمل ، عدم افراط در مسائل حاشيه ايكه طلاب را از هدف اصل كه تحصيل است باز مى دارد و يادآورى و بازگو نمودن تاريخجه زندگى علماء سلف انشاء اللّه مايه هاى پيشرفت آنان خواهد بود.
پاسخ سؤال 3:
1. عدم شناخت كافى از فرهنگ و آداب و رسوم طلاب غير ايرانى در راه حل اين مشكل تهيه جزوات در اين زمينه جهت استفاده اساتيد مى باشد.
2. اساتيد بايد ضمن تدريس ، روش تبليغ در كشور متبوعشان را نيز به آنها آموزش دهند كه لازمه طبيعى آن اينست كه استاد خود وقوف كامل به مسأله داشته باشد.
3. كتب درسى طلاب خارجى ـ در بعضى مراحل ـ بايد با كتب درسى معمول حوزه تفاوت داشته باشد تا آنها از كمترين فرصت بيشترين بهره را ببرند.
جناب حجه الاسلام و المسلمين دكتر رضايى:
الف. مهم ترين تجارب تدريس، نكات:
1. استفاده از وسايل كمك آموزشى لازم بلكه ضرورى است. همجون استفاده از تابلو، نقشه ، فيلم و ........
2. تقسيم بندى مطلب و ترسيم ان بر تابلو در فهم آنان بسيار مؤثر است. البته اگر استاد بتواند قبلاً اين تقسيم بندى را واضح روى كاغذى بنويسد و تكثير كند و به آن ها بدهد بهتر است.
3. تحقيق در هر ترم براى طلاب بسيار لازم و رشد آور است. البته در انتخاب موضوع و فصل بندى و پيدا كردن منابع نياز به راهنمايى استاد دارند.
4. هر گاه تحقيقى به طلبه بدهيد يا كتاب خوبى، پس از مدتى خواهيد ديد كه به زبان ديگرى ترجمه شده است و اين مطلب اتفاقى نيست در بسيارى از موارد ديده شده است و خدمت بزرگى به شيعه و علم است.
5. گردش علمى براى طلاب بسيار لازم است مثل ديدار از كتابخانه هاى سطح قم و برخى نمايشگاه ها و ... حتى براى كتابخانه هاى عادى مثل دارالحديث و فرهنگ قران .
6. نظر سنجى پس از دو هفته از شروع درس :
يكى از اشكالات نظر سنجى مرسوم در مراكز آموزشى آن است كه پس از نيمه ترم ( در اواخر درس ) از طلاب نسبت به استاد نظر مى خواهند كه در ترم بعد معلوم نيست ديگر استاد با اين طلاب درس داشته باشد و فرصت جبران هم نيست از اين رو روشى جديد بنيان نهاديم و فرمى طراحى شد كه فقط سه پرسش در مورد نقاط قوت- نقاط ضعف و پيشنهادات طلاب مطرح شود و فقط به استاد داده شود. اين كار در هفته سوم درس انجام مى شود و استاد اشكالات وارد برخود را مى فهمد واصلاح مى كند و مواردى كه نياز به توضيح مى دهد. كه بسيار مفيد است البته اين كار روى يك كاغذ عادى توسط طلاب با پيشنهاد استاد قابل اجراست.
7. در جلسه اول، چندكار اصلى انجام شود:
الف. موضوع درس معرفى و سر فصل ها بر تابلو نوشته شود.
ب. منابع درس و نيز منابع كمكى معرفى شود.
ج. اگر درس تحقيقى و كنفرانس دارد موضوعات معرفى شود.
ه . و هر كس انتخاب كند و نوبت او مشخص شود.
د.با طلاب معارفه شود و نام كشور، نام فرد پرسيده شود. و در ضمن صحبت ميزان توانايى آنان در فهم و گويش فارسى سنجيده شود.
8. هر استاد سعى كند مقدارى در مورد خصوصيات مليتى و مذهبى طلاب خويش مطالعه كند و اگر مدرسه اين مطلب را به صورت يك دفترچه در اختيار استاد بگذارد خوب است.
9. طلاب خارجى بسيار عاطفى هستند چون از خانواده دور هستند از اين رو نياز به ارتباط و محبت دارند. دعوت آنان به منزل يا رفتن به حجره آن ها بسيار روحيه بخش و در رفع مشكلات آنان مؤثر است.
10. از آنجا كه برخى طلاب در فهم زبان فارسى مشكل دارند و خجالت مى كشند كه بگويند لازم است:
الف.مطالب شمرده شمرده گفته شود.
ب. هر مطلب حداقل دوبار گفته شود.
ج. پس از هر بخش كوتاه درس نسبت به فهم ايشان سؤال شود.
11. در برخورد با فرهنگ ها ى مختلف بايد حساسيت آنان نسبت به لغات وداستان ها در نظر گرفته شود.
12. خدمت به طلاب خارجى بركات معنوى علمى عجيبى دارد كه لاتعد.....
ب. مشكلات خاص اساتيد:
1. كار با طلاب خارجى شاق است و تعطيلات كم دارد و فوايد مادى جنبى معمول را ندارد.
2. مواجهه با فرهنگ هاى مختلف طلاب و حساسيت هاى آنان و زود شكايت كنندگى طلاب ( و زود قضاوت كنندگى مسؤولان از مشكلات كار اساتيد است).
به اميد آن روز كه سيستم مركز، علمى وكامل و كارآمدتر شود.

" - در انتخاب اساتيد براى پاسخگويى به سؤالات مطرح شده علاوه بر لحاظ سابقه و موفقيت در تدريس، توجه به اساتيد نظام پايه و نظام مقاطع و نيز اساتيد مدارس تحت پوشش و تحت اشراف مدنظر بوده و مدارس مركز ملاك انتخاب نبوده است.