آيين سلوك
عيسى دمى كجاست كه احياى ما كند؟!
« دستور العمل » سلسله شيوه هاى تهذيب نفس و اصلاح اخلاق است كه استادان اخلاق به افرادى كه به كمال روحى علاقه مند هستند، ارايه مى دهند.
از جمله اين دستور العمل ها نوشته اى كه عارف كامل، مرحوم حاج ميرزا جوادآقا ملكى تبريزى براى آيت الله حاج شيخ محمد حسين غروى، معروف به « كمپانى » ارسال داشته است.
شيخ محمد حسين اصفهانى كه با ميرزا جوادآقا رابطة دوستى داشته اند. طى نامه اى از عدم وصول به واقعيات شكوه مى كند و در باب دورى از تقيدات ظاهرى و ... از ايشان « دستورالعملى » مى طلبد. ميرزا جواد آقا در جواب نامه ايشان مى نويسد: « بنده بعضى از نتايج و حقيقت هايى كه براى سير اين عوالم ياد گرفته ام، مفصلاً در خدمت شما صحبت كرده ام ... لكن در اين جا نيز از اساس و ريشة آنچه از لوازم سير مى دانستم بيان كردم ... »
گفتنى است كه اصل اين دستورالعمل نزد مرحوم آيت الله غروى اصفهانى بوده است و از آن جا كه ايشان در حفظ اين دستورالعمل احتياط بسيارى مى كردند، فقط به شاگرد خود « علامة طباطبايى » اجازة استنساخ آنرا دادند. سپس استاد فرزانه حضرت آيت الله حسن آزاده آملى از نسخة مرحوم علامه طباطبايى استنساخ فرموده اند.
ميرزا جوادآقا در ابتداى اين « دستور العمل » مى نگارد: « شناخت نفس » راه مطلوب براى خودسازى است. براى اين مهم نيز بايد به عالم عقل رسيد. تا انسان پاى به اين عالم نگذارد و از دنياهاى ديگر بيرون نرود، معرفت نفس حاصل نمى شود. » سپس به نقل از استادش « آخوند ملاحسينقلى همدانى » دستورالعمل هايى را در دو بخشِ « تقليل حيوانيت » و « تقويت روحانيت » مى نويسد.
با هم فرازهايى از اين نوشتة كوتاه و ارزشمند را مى خوانيم:(1)
{بخش اول:تقليل حيوانيت}
- انسان بايد شبانه روز بيش از دو مرتبه غذا نخورد و حتى بين دو وعده تنقل نكند.
- هر وقت مى خواهد غذا بخورد بايد مثلاً يك ساعت بعد از گرسنگى بخورد و آنقدر بخورد كه تماماً سير نشود و بازهم ميل به غذا داشته باشد.
- اگر بتواند براى تكيُّف {از روى لذت بردن و كيف كردن} نخورد و لا محاله آجيل خور نباشد.
- اگر بتواند روزه هاى سه روز هر ماه را ترك نكند
- شبانه روز شش ساعت بخوابد.
- در حفظ زبان و دورى از اهل غفلت اهتمام زياد نمايد.
{بخش دوم: تقويت روحانيت}
- تا مى تواند « ذكر » و « فكر » را ترك نكند كه اين دو جناح مسير آسمان معرفت است.
- اهم ذكرهاى صبح و شب ـ مخصوصاً آنچه هنگام وقت خواب در اخبار آمده است ـ انجام شود و با وضو بخوابد.
- زمستانها سه ساعت و تابستان ها يك ساعت و نيم قبل از اذان صبح مشغول تهجد، شب زنده دارى و راز و نياز باشد.
- در هر شبانه روز يك بار بر سجدة طولانى با ذكر يونسيه (لاأِلهَ أِلّاأَنتَ سُبحانَكَ أِنّي كُنتُ مِنَ الظّالِمينَ) مداومت داشته باشد. هر چه بيشتر اين ذكر را بگويد بهتر است و اقل اقل آن چهار صد مرتبه است.(2)
- قرآن كه خوانده مى شود به قصد هديه به حضرت ختمى مرتب(صلى الله عليه) خوانده شود.
- اما فكر؛ كسى كه مبتدى است بايد ابتدا در مرگ فكر كند تا اين كه استعدادى براى مراحل ديگر يابد.
تهيه و تنظيم: محسن نودهى
پى نوشت ها:
1- اين دستورالعمل در شمارة چهارم مجله « حوزه » به چاپ رسده است.
2- ميرزاجوادآقا مى فرمايند: روزى از استادم آخوند ملاحسينقلى همدانى، دربارة عملى كه مجرب و در اصلاح قلب و تحصيل معارف مؤقر باشد، سؤال كرد، در پاسخ فرمودند: براى اين امر، هيچ كارى مانند مداومت بر يك سجدة طولانى در هر شبانه روز نيست كه در آن ذكر يونسيه گفته شود. » ميرزا جوادآقا در ادامه مى گويد: اين سجده و بركاتش نزد عاملان به آن معروف است و بنده خودم هم تجربه كرده ام.
منابع:
1- سيماى فرزانگان.
2- ميرزا جوادآقاى ملكى، مردى از ملكوت.