خاورميانه در نيمه دوم قرن بيستم ميلادى، شاهد تحوّلات اجتماعى و سياسى بسيار عميقى بود. اين تحوّلات ابيش از هر چيز از وضعيّت خاصّ اين منطقه و اهميّت ژئوپولتيك آن ناشى مى شد. پيدايش رژيم صهيونيستى به عنوان طفل نامشروع استعمار، رشد جنبش استقلال طلبى كه منجر به تشكيل كشورهاى عرب در منطقه شد، اوج گيرى جنگ سرد و بلوك بندى بين المللى شرق و غرب و تولّد انقلاب اسلامى ايران و پيروزى آن بر رژيم شاه، ستون هاى عمده شكل گيرى تحوّلات اجتماعى و سياسى در خاورميانه بوده است.

كشور سوريه نيز بخش عمده اى از صفحات خاورميانه در نيمه دوم قرن بيستم را به خود اختصاص داده است و رئيس جمهور فقيد اين كشوربه عنوان يكى از بزرگ ترين رهبران جهان عرب جايگاه ويژه اى در اين تاريخ دارد. بدون ترديد در ميان كشورهاى عرب و در اين دوران پر فراز و نشيب، كم تر رهبرى را مى توان با حافظ اسد مقايسه كرد، وى با تيز هوشى خاصّى سوريه را از ميان آتش تفرقه و كودتاى پى در پى بيرون كشيد و به آرامش و ثبات راهنمايى كرد. از آغاز استقلال سوريه و پايان جنگ جهانى دوم تا هنگامى كه وى زمام امور را در سوريه به دست گرفت اين كشور چندين كودتا و بحران هاى اجتماعى سياسى بزرگى را تجربه كرد. كودتاهايى كه عملاً تمام نيرو و توان سوريه را مى بلعيد و در كشاكش نبردهاى بى فرجام درونى ، سوريه را در رويارويى با رژيم صهيونيستى ناتوان مى ساخت . هنگامى كه حافظ اسد رهبرى كشور خويش را به دست گرفت اين كشور در شرايط بسيار دشوار و خطرناكى قرار داشت و عملاً وحدت ملّى سوريه در خطر انهدام قرار گرفته و اقتصاد اين كشور آسيب فراوانى ديده بود، امرى كه بيش از همه به نفع رژيم صهيونيستى تمام مى شد.

وى طى سه دهه به عنوان رئيس جمهورى سوريه، توانست ثبات و وحدت ملّى را در كشور خود معمارى كند و يرو سامانى به اقتصاد سوريه بدهد و با زيركى و تحرّك فوق العاده اى سوريه را از كشورى ناتوان و نامتعادل به كشورى محورى در جهان جامعه كشورهاى عربى و مقاومت ضدّ صهيونيستى تبديل كند.

خصوصيّت ويژه حافط اسد درك درست و دور انديشانه تحوّلات جهان و خاورميانه بود، درست سه سال پس ار آن كه وى رسماً به مقام رئيس جمهورى سوريه رسيد يعنى در سال 1973 سوريه و مصر درگير جنگى واقعى با رژيم صهيونيستى شد، امّا به رغم آن كه انور سادات پس از جنگ ، سوريه را در مقاومت ضدّ صهيونيستى تنها گذاشت و تن به سازش ( كمپ ديويد) داد، اسد با پايدارى و دور انديشى از تن دادن به سازش و پذيرش شرايط تحميلى صلح ذليلانه سرباز زد . نتيجه اين مقاومت، ارتقاه جايگاه بين المللى و  منطقه اى سوريه و تبديل اين كشور به ستون اصلى كشورهاى خطّ مقدّم جبهه ضد صهيونيست بود. هم چنين مشى مديّرانه حافظ اسد در قبال اوضاع و شرايط جهان نيز ستودنى است. او با استفاده به موقع از جنگ سرد، و يا مانورهاى ماهرانه، در مقابل تهديدات امپراياليسم آمريكا ايستادگى كرد و با شجاعت تحسين بر انگيزى مقاومت نمود، در عين حال هرگز كسى نتوانست سوريه دوران اسد را به عنوان تابعى محض از سياست هاى مسكو قلمداد كند.

رئيس جمهور فقيد سوريه هرگز استقلا ل كشور خويش را در معادلات جهانى معامله نكرد و مشى ثابت و مستقل سوريه را حفظ نمود. همين عامل باعث شد كه پس از فرو پاشى شوروى نيز حافظ اسد بتواند ثبات و جايگاه محورى سوريه را در خاورميانه و جهان حفظ نمايد.

يكى ديگر از ويژگى هاى مهمّ حافظ است، جامعيت تحليل وى وضعييّت تحوّلات منطقه اى بود. وى به درستى اهميّت شگرف و تحوّل مهمّي  را كه انقلاب اسلامى ايران در آغاز دهه هشتاد در خاورميانه به وجود آورده بود. تشخيص داد ونقش جمهورى اسلامى ايران را در ارتقاى مقاومت ضدّ صهيونيستى درك نمود و از همان آغاز روابطى برادرانه، مستحكم، عميق و در عين حال مبتنى بر اصول با جمهورى اسلامى ايران برقرار نمودؤ روابطى كه با توجّه به دستاوردهاى اخير مقاومت در لبنان مى تواند نمونه اى عالى از همكارى هاى دراز مدّت منطقه اى قلمداد شود.

رئيس جمهور فقيد سوريه هنگامى كه رژيم صدام حسين تجاوزى آشكار عليه جمهورى اسلامى ايران  را با بهانه  هاى واهى آغاز كرد و سعى نمود تجاوز خود را به جنگ اعراب عليه ايران تبديل كنند، خطاى آشكار و فاحش صدام حسين و رژيم حاكم بر بغداد را دريافت و شجاعانه اقدام تجاوز كارانه عراق را محكوم كرد و آن را جنگى دانست كه وحدت نيروها را در مبازره عليه رژيم صهيونيستى تضعيف مى كند.

تاريخ و درستى مواضع حافظ اسد را ثابت نمود،   هنگامى كه صدام حسين كويت را اشغال نمود، كشورهاى مسلمان دريافتند اين رئيس جمهورى سوريه بوده است كه مسير درست را در تحولات منطقه اى تشخيص داده است. آن ها هم چنين دريافتند پيوند ميان سوريه و ايران يوندى كوتاه مدّت عليه عراق نبوده است؛ بلكه مناسبات عميق بين دو كشور مسلمان مى تواند به الگويى همه جانبه براى تحقق آرمان هاهى امّت اسلامى تبديل شود، روابط راهبردى ايران و سوريه اكنون آرام آرام كلّ كشورهاى منطقه را شامل مى شود و اين بخشى از يادگارهاى حافظ اسد در جهات درك صحيح تاريح تحوّلات خاورميانه است.

اكنون اگر چه سوريه فقدان رئيس جمهور خود را در تعميق ثبات ، امنيّت و وحدت ملّى حس خواهد كرد  امّا به نظر مى رسد طى سه دهه گذشته نظام با ثباتى كه توسّط وى ايجاد گرديده است از توان و نيروى لازم براى تداوم راه اسد برخوردار است.

سيساستمداران با تدبير و ياران رئيس جمهور فقيد سوريه،خردمندانه ملّت و كشور سوريه را به پيش خواهند برد و بى شك دوستى عميقى كه طى بيست سال گذشته جمهورى اسلامى ايران و سوريه را يه هم پيوند داده است و بخش عمده اى از آن مرهون درايت و هوشيارى حافظ اسد است همچنان گسترش خواهد يافت.

خبرگزارى ج.ا

به نقل از كيهان 24 خرداد