اين كتاب با اتكاى بر احاديث شريف به بررسى موارد زير مىپردازد: خصلتهاى هواى [نفس] (17): 1ـ خاصيت توسعه پذيرى هواى [نفس] (18)، 2ـ نيروى تحريك و اصرار كننده هواى [نفس] (19)، 3ـ با پاسخ گفتن به هواى [نفس] حالت درك و فهم ضعيفتر مىگردد (21)، سلطه عقل بر هوا (22)، انسان آميزهاى از عقل و هوا است (23)، نقش مثبت هوا در زندگى انسان (27)، نقش تخريب كننده هوا (37)، اولين مرحله نقش تخريبى هوا (41)، 1ـ هوا دريچههاى قلب را بر هدايت مىبندد (42)، 2ـ هوا گمراهى و بازماندن از راه خداوند است
(43)، هوا سقوط و واپسگرايى است (44)، دومين مرحله نقش تخريبى هوا (46)، بندگى انسان به هوا (49)، «نسوا الله فنسيهم» (50)، نظر قرآن درباره نقش تخريبى هوا (50)، جاودانگى در زمين (52)، بريده شدن از آيات الهى (52)، تسلط شيطان بر فرد (53)، فريب و گمراهى (54)، حرص و آز (54)، درمان هوا (55ـ56)، ترس از خداوند (93)، حيا (99ـ102)، دنيا دوستى و زهد (143)، آثار روحى و رفتارى دنيا دوستى (145)، جهان گذرا (150)، زهد (162)، آثار روحى و رفتارى زهد (166)، دنياى مذموم و دنياى پسنديده (173ـ189)، بىنيازى
نفس (202)، عواملى كه نفس انسان را بىنياز مىسازد (205)، تقوا (206).
در فصل چهارم اين كتاب (67ـ80) با عنوان «تربيت اخلاقى و عوامل آن» به مباحث زير پرداخته شده است: تربيت اخلاقى و عوامل آن (69) نهايت تربيت اخلاقى (70ـ72)، انسان پاك (73ـ74)، تكوين يافتن اخلاق (74)، عوامل اصلى تربيت اخلاقى: منزل، مدرسه، زمين بازى، محيط و دوستان (75ـ76).
توبه (24)، نفس (25)، دنيا (27)، غفلت (30)، ترس (31)، فداكارى (32)، دنيا دوستى (34ـ36)، ذمّ دنيا (49)، زهد (52)، علم و عمل (54)، صبر (55ـ57)، قلب و نفس (67)، ذكر (70)، برترى عقل (93)، ذمّ هوى (94)، دفع تعلق (96)، دفع حرص (98)، نپذيرفتن رياست دنيوى (101)، دفع بخل (102)، نهى از اسراف و زياده روى (103)، ذمّ دروغگويى (104)، دفع حسد (105)، دفع كينه (108)، دفع خشم (109)، دفع تكبر (112)، دفع خودبينى (114)، دفع ريا (114)، دفع افكار زايد (117)، دفع اندوه زايد (118)، دفع غصه و غم زايد (119)،
دفع ترس زايد (121)، دفع شادى زايد (125)، دفع تنبلى (126)، شناخت انسان از عيوب خود (128)، رياضت نفس (131ـ133).
ريا (34ـ48)، راستگويى (48ـ51)، طمع و قبح آن (51ـ52)، غيبت و سخن چينى (54)، يقين (55)، خودپسندى (56)، تواضع (56)، نيّت پاك (57)، عيوب مردم (59)، اندوه و ترس (60)، زهد (61ـ64).
اين كتاب با اتكاى بر احاديث به موضوعات زير مىپردازد:
دنيا و ماهيت آن و زهد در آن (47ـ89)، زهد در دنيا (89ـ116)، صبر و بلاهاى مرتبط با آن (117ـ163)، شكر و حقيقت آن (164ـ181)، ذكر آنان كه در دنيا زهد پيشه كردند و آخرت را برگزيدند (182ـ268)، اخلاق پسنديده (268)، خوشخويى (269ـ274)، خوش گمانى (274ـ275)، تقوا و پرهيزگارى (275ـ277)، عدل و احسان (277ـ280)، مدارا (280ـ287)، تواضع (287ـ294)، شاد كردن مؤمنان (294ـ297)، گذشت و فرو بردن خشم (297ـ299)، حيا (299ـ300)، اصلاح ميان مردم (300)، راستگويى (300ـ301)، وفاى به عهد (301ـ304)، سخاوت و وجود
(301ـ304)، غيرت (310ـ312)، صله رحم (312ـ314)، رازدارى (314ـ318)، اخلاق ناپسند (315ـ325)، تكبر (325ـ329)، خودپسندى (329ـ332)، حسد (332ـ333)، سخن چينى (333ـ334)، غيبت (335ـ339)، بخل (340ـ341)، ستيزه و دشمنى (341ـ342)، خشم (342ـ343)، بريدن از خويشان (343).
بخشى از اين اثر با عنوان «الاخلاق» (129ـ148) به مباحث اخلاقى زير اختصاص يافته است:
راستگويى (132ـ133)، وفاى به عهد (134ـ135)، امانتدارى (136ـ137)، بردبارى و گذشت (138ـ139)، صبر (140ـ141)، شكر (142ـ143)، تكبر (144ـ145)، تمسخر (146)، غيبت (147)، سخنچينى (148).
تربيت اخلاقى (154)، اهداف تربيت اخلاقى نزد الخطيب (155)، جنبههاى مختلف تربيت اخلاقى نزد الخطيب (156)، شخص و مسئوليت اخلاقى (156)، خصلتهاى اخلاقى پسنديده (157)، مهمترين خصلتهاى پسنديدهاى كه الخطيب معتقد است در اصلاح فرد و جامعه مؤثر است: تقواى الهى و اخلاص براى او (158)، فروتنى (159ـ160)، بردبارى و مدارا (161)، نصيحت (162)، راستگويى (163)، احترام به علما و گرامى داشت آنان و احترام به بزرگسالان (165ـ166)، پرهيز از خشم (167).
جوهره تقوا و غفلت (19ـ22)، «وفى الاخرة حسنة» (23ـ26)، «وقنا عذاب النار» (27ـ31)، آراسته شدن به تقوا و رضوان (32ـ35)، توشه آخرت (36ـ40)، تقوا و آفاق گسترده آن (41ـ44)، «وتعاونوا على البرّ والتّقوى» (45ـ49)، «واتقوا الله» (50ـ54)، در پنهان از خداوند پرهيز داشته باشيد (55ـ59)، اين است تقوا (60ـ63)، «هو اقرب للتقوى» (64ـ68)، «لباس التقوى خير» (73ـ80)، پيشينيان و ابعاد تقوا (81ـ88)، تربيت و روش آن (89ـ96)، «لم يؤسس على التقوى» (97ـ104)، «من تقوى القلوب» (105ـ117)، كليد پذيرش اعمال
(118ـ121)، «واولئك هم المتقون» (122ـ126)، «كلمة التقوى» (127ـ131)، ثابت بن قيس و تقوا (132ـ147)، «وتناجوا بالبر و التقوى» (148ـ151)، خداوندا نفس مرا تقواى خويشتن بخش! (156ـ160)، پرهيزگارى و تقوا (161ـ164)، حقيقت تقوا (166ـ170)، امر به تقوا (171ـ175)، «الم يعلم بأن الله يرى» (176ـ179)، «عليك بتقوى الله» (180ـ184)، «اوصيكم بتقوى الله» (185ـ189)، تقوا و تفقه در دين (190ـ197)، از وصاياى پيغمبر اكرم صلىاللهعليهوآله (198ـ202)، تقوا و جوانان (203ـ215)، تقوا پيشگان (216ـ219)، «هدى للمتقين»
(220ـ229)، «اولئك هم المتقون» (230ـ237)، از جمله فضيلتهاى تقوا (238ـ241)، تقواى الهى و خوشخويى (242ـ246)، «مع المتقين» (247ـ298)، «والذين هم محسنون» (299ـ316)، عاقبت آنان كه تقوا پيشه ساختند (317ـ326)، «والعاقبة للتقوى» (329ـ385)، تقواپيشگان و خوش عاقبتى (386ـ400)، دعوت پيامبران و تقوا (401ـ405)، تقوا و دعوت پيامبران (406ـ445)، هدايت تقوا و سوره نحل (446ـ465)، «افغير الله تتقون» (466ـ471)، «والذين هم محسنون» (472ـ477)، «الى الرحمن وفدا» (478ـ482)، از علامات تقواپيشگان (483ـ487)،
انواع متقيان (488ـ491)، «لعلكم تفلحون» (492ـ496)، «واتقوا الله» (497ـ501)، تقوا و عمل به احكام (502ـ506)، هدايت و اخلاق تقواپيشگان (507ـ511)، «اعدت للمتقين» (512ـ521)، «والله يحب المحسنين» (522ـ526)، صفات متقين (527ـ531)، سرچشمه هر چيز (532ـ542)، «واجعلنى من ائمة المتقين» (543ـ546)، «فى جنات وعيون» (547ـ551)، «ماذا للذين اتقوا» (552ـ556)، از صفات تقوا پيشگان (557ـ561)، احوال متقين (562ـ566)، «ذكروا الله فاستغفروا» (567ـ571)، بشارتهايى از هدايت نبوى (572ـ576)، صفات متقين و اهميت واثرات
آن (577ـ581)، «ونعم اجر العاملين» (582ـ596)، «أبشر... من ائمة المتقين» (597ـ601)، «وجعلنا للمتقين اماماً» (602ـ607)، خداوندا نيكى و تقوا را از تو خواستارم (608ـ617).
صله رحم (36ـ45)، حسن همنشينى (47ـ48)، باب دوستى و آداب آن (49ـ51)، محافظت از اخوّت (77ـ83)، برآوردن حاجات مؤمنان و تلاش در اين راه (83ـ89)، زيارت برادران دينى از يكديگر (90ـ91).
اخلاق مندى رفتار در جامعه: مفهوم برادرى در اسلام: اصل برادرى در اسلام (20ـ33)، پيوند برادرى ـ پيوند قلبى (34ـ43)، مفهوم پيوند از ديدگاه اسلام و ذكر برخى موارد عملى (44ـ55)، صله رحم (83ـ90)، قطع رابطه جز تباهى به همراه ندارد (91ـ93)، نيكو همسايهدارى كردن (94ـ99)، معاشرت نيكو و تأثيرات اجتماعى آن (108ـ114)، خوش گمانى و اثر آن در روابط اجتماعى (120ـ124).
دوستى خداوند (11ـ15)، محبت الهى نسبت به مؤمنان (16ـ26)، راه رسيدن به دوستى خداوند (27)، علامتهاى محبت خداوند تعالى (28ـ29)، ارتباط با خداوند (30ـ33)، امتحان محبت الهى (34ـ37)، محرومان از محبت خداوندى (38ـ51)، اصول توكل (58ـ65)، مفهوم توكل و هراس از آينده (66ـ69)، توكل و مسير دشوار (70ـ72)، مفهوم توكل و تلاش (73ـ75)، ثواب متوكلان (76ـ77)، تقوا و مفهوم عبادت (86ـ92)، تقوا و اخلاق (93ـ98)، تقوا پاك كننده گناهان است (99ـ100)، لباس تقوا (101ـ103)، امام على و حديثى درباره تقوا (104ـ106)،
سرانجام متقين (107ـ118)، ياد خداوند و اطمينان قلبى (124ـ126)، ذاكران پيوسته خداوند (127ـ137)، بازدارندههاى ذكر خداوند وارايه چند نكته عملى (138ـ147)، تسبيح خداوند عزوجل (148ـ151)، نظريه اخلاقى قرآن: برخورد با جامعه (223)، اخوّت (223ـ227)، روابط اجتماعى (228ـ235)، زندگى خانوادگى (235ـ242)، حقوق فرزندى (242ـ245)، حقوق پدرى و تكريم آن (246)، رفتار با خداوند (247)، دوستى خداوند (247ـ249)، توكل بر خداوند (250)، تقوا (251ـ252)، ذكر و ياد خداوند (253ـ255).
اين كتاب با اتكاى بر احاديث شريف به بحث و بررسى مسايل زير مىپردازد: نشانههاى سلام و تحيت (19ـ23)، سلام و معناى آن در زبان قرآن و احاديث (25ـ36)، سلام يكى از نامهاى پروردگار است (37ـ51)، سلام درودى است كه مسلمانان آن را برگزيدهاند (53ـ59)، سبقت در سلام كردن (61ـ70)، گستردن سلام (71ـ80)، سلام پيش از كلام (81ـ85)، سلام هنگام اجازه گرفتن و اعلام امرى (87ـ110)، آداب سلام كردن (111ـ124)، سلام يك بُرد است و پاسخ به آن يك وظيفه (125ـ159)، سلامهاى نهى شده (161ـ173)، خداحافظى كردن
(175ـ187).
فضيلت: اختلاف فضيلتها (191)، انواع فضيلتها (193)، راستگويى (199)، شجاعت (205)، درمان بزدلى (210)، عفّت، حفظ نفس (212)، عدل (220)، عدل و مساوات (223)، عدل و عطوفت (227ـ229).
در فصل پنجم اين كتاب (126ـ151) با عنوان «آيا تربيت اخلاقى امكان دارد؟» به بررسى سه موضوع زير پرداخته شده است: تربيت اخلاقى چيست؟ (126ـ131)، راههاى تربيت اخلاقى (131ـ140)، آيا ما مىتوانيم فضيلتها را تعليم دهيم؟ (140ـ151).
اين كتاب تحت مبحث «تربيت اخلاقى» (109ـ137)، به بررسى موارد زير مىپردازد: دين به عنوان يكى از اصول اخلاقى (101ـ111)، قرآن به عنوان اصل اساسى اخلاق اسلامى (111ـ116)، وجدان و اخلاق (116ـ120)، انگيزههاى اخلاقى (120ـ124)، اهداف اخلاقى (127ـ124)، شخصيت اخلاقى نوجوانان (127ـ131)، فضايل و رذايل (131ـ137).
تكبر و انواع آن (46ـ68)، فروتنى (69ـ71)، خودبينى (72ـ73)، خشم (74ـ81)، كينه (82ـ84)، حسد (85ـ91)، بدگمانى بى سبب به انسان مسلمان (92ـ94)، تحقير و كوچك شمردن فرد مسلمان (95ـ100)، ستم (103ـ108)، غيبت (138ـ149)، سخن چينى (150ـ153)، دروغگويى (161ـ154)، تمسخر و ريشخند ديگران (162)، دشنام دادن و لعنت كردن (163ـ165)، خطرهاى زبان، هشدار نسبت به لغزشهاى آن (168ـ170)، صله رحم (265ـ273)، وفاى به وعده و پيمان (316ـ319).
راههايى كه قرآن كريم براى تشويق به انفاق در پى گرفته است (44)، تشويق به انفاق و بخشش و ترغيب به آن در آيات قرآن (44ـ67)، انفاق تجارتى تباهىناپذير است (68ـ70)، انفاق مال را مىافزايد چنان كه زمين گياه را مىروياند (70ـ72)، انفاق قرضى است كه خداوند آن را چند برابر مىكند (73ـ80)، خداوند صدقات را دريافت مىكند (81ـ83)، پيشگامى در صدقه پيش از گذر زمان آن (84ـ86)، صدقه مزاياى متعددى دارد (87ـ90)، فقيران هديه خداوند به ثروتمنداناند (90ـ91)، سرزنش بر انفاق نكردن (95ـ104)، ترساندن بر
انفاق نكردن (105ـ108)، شرطهاى انفاق (109ـ111): تنها براى خداوند باشد (112ـ125)، اعتدال در انفاق (126ـ130)، هشدار از در افتادن به نابودى (131)، انفاق بدون اسراف (132ـ133)، انفاق از چيزهاى مناسب و آن چه دوست مىداريم (134ـ140)، عطا نبايد با منت و آزار همراه گردد(141ـ151)، صفات پسنديده در فرد انفاق كننده: راستين و با صداقت بودن (152ـ155)، از خود گذشتگى (156ـ158)، پاسخ رد ندادن به گدايان (159ـ160)، التماس دعا از گدايان (161)، عدم پشيمانى از صدقه (162ـ163)، صفات پسنديده در فرد فقير: بى
نيازى از تعفف (164)، دعا كردن وى براى فرد انفاق كننده و شكر خداوند (165ـ166)، تكدى نكند جز در موقع نياز (167ـ171)، احسان به خويشان (172ـ175)، آياتى درباره احسان (176ـ179)، آداب بخشش نزد اهل بيت عليهمالسلام (180ـ189).
دروغگويى (191ـ193)، بخل (193ـ195)، فروتنى (195ـ198)، تكبر (217)، غيبت (218)، تمسخر (219ـ220)، روشمندىهاى اخلاق: فضيلت اكتسابى است (225)، راههاى تعليم فضيلتها (226)، آموزش با الگوهاى درست (227).
فصل پنجم اين كتاب با عنوان «فضيلت» به شرح و بررسى مباحث زير مىپردازد: تعريف فضيلت (142ـ151)، فضيلت يك چيز است يا متكثر است؟ (152ـ153)، انواع فضيلتها (154ـ156)، آيا فضيلت را مىتوان آموخت (157ـ161)، فضيلتها: فطنت يا حكمت (162ـ164)، عدل (165ـ177)، شجاعت (178ـ180)، عفت (181ـ186)، راستگويى و امانتدارى (187ـ198)، محبت و احسان (199ـ210)، تواضع (211ـ217)، سخاوت (218ـ222).
تربيت خلقى، تعريف و منابع آن (17ـ22)، تعيين حدود نظريه تربيت خلقى (23)، بازتابهاى نظريه وجودى در تربيت خلقى (50ـ53)، نظريه نفس انسان نزد غزالى (55ـ61)، تزكيه نفس و مراتب، انواع و كمال نفس (61ـ77)، نظريه ارزشها نزد غزالى و بازتاب آن در تربيت خلقى (79ـ88)، اهداف، ويژگىها و ابزارهاى تربيت خلقى نزد غزالى (89ـ124).
آسايش و ملال، شادى و اندوه (35ـ32)، يقين و شك (35ـ37)، رجاء و نوميدى (37ـ39)، صبر و قطع اميد (40)، وقار و سبك سرى (40)، تأمل و عجله (41)، حيا و بى شرمى (42)، نشاط و تنبلى (43ـ67)، تعصب (93ـ103)، سكوت (103ـ108)، جدل (109ـ130)، راستگويى و دروغگويى (130ـ147)، غيبت (172ـ185)، شوخى (185)، زيارت يكديگر (200ـ204)، سخاوت و بخل (210ـ233)، طاعت و معصيت (284ـ289).
تقوا (27ـ31)، خاموشى (37ـ42)، راستگويى (43ـ46)، حيا (47ـ49)، فروتنى (50ـ52)، علاقه به ديگران (53ـ56)، مدارا (57ـ59)، بلند و آشكارا سلام كردن و گشاده رويى (60ـ62)، شوخى (63ـ65)، گوشه نشينى (66ـ69)، برادرى (70ـ75)، دشمنى (76ـ79)، تشويق به هم سخنى با نيكان (80ـ82)، دو رويى (83ـ86)، زيارت برادران (92ـ94)، بدگمانى (100ـ102)، حرص (103ـ105)، حسد (106ـ109)، خشم (110ـ113)، طمع (113ـ114)، تشويق به دورى از تكدى و ذكر كراهيت آن (115ـ117)، قناعت (118ـ120)، توكل (121ـ123)، رضا و خشنودى
(124ـ130)، گذشت (131ـ135)، رازدارى (150ـ155)، نصيحت (156ـ159)، هجران و بريدن از ديگران (166ـ169)، بردبارى (170ـ175)، مدارا و نرمى (176ـ178)، ادب (179ـ182)، جوانمردى (188ـ192).
باب دوم اين كتاب با عنوان «اركان سعادت» دربردارنده موضوعات زير است: ايمان (29ـ37)، صله رحم (42ـ43)، قناعت (58ـ64)، صبر (70ـ72)، خنده و لبخند (82ـ86)، عشق و محبت (86ـ91)، انجام كارهاى نيك و پرهيز از شرّ (98ـ100)، خوشرويى (138ـ139)، همنشينى با ديگران (141ـ144)، سكوت (144ـ146)، گذشت (148ـ149).باب سوم اين كتاب نيز با عنوان «اسباب شقاوت» به موضوعات زير مىپردازد: توكل و تكيه بر غير خداوند (152ـ153)، گناهان و معاصى (153)، اندوه و افسون (160ـ161)، بخل (163ـ164)، حسد (166ـ167)، طمع
(168ـ169)، خشم (170ـ171)، عجله و شتابزدگى (171).
مؤلف در اين كتاب با بهرهمندى از احاديث شريف به بررسى اين مباحث پرداخته است: چرا اخلاق اهل بيت عليهمالسلام (17ـ24)، موعظه امام حسين عليهالسلام (27ـ68)، سخاوت امام حسين عليهالسلام (71ـ124)، شجاعت امام حسين عليهالسلام (127ـ218)، غيرت امام حسين عليهالسلام (221ـ229)، صلابت امام حسين عليهالسلام (233ـ254)، رحمت و عطوفت امام حسين عليهالسلام (257ـ272)، خصلتهاى امام حسين عليهالسلام : گذشت، بردبارى، مروت، تواضع، وفادارى (275ـ312)، فضيلتهاى امام حسين عليهالسلام (315ـ333).
ضيافت در لغت (12ـ9)، ضيافتهاى كريمانه (43ـ55)، آداب معنوى ميهمانى (58ـ76)، فوايد ميهمانى (78ـ94)، آداب فرد ميهمان (96ـ128)، پاسخ گفتن به دعوت مؤمنان (102ـ107)، رعايت آداب مجلس ميهمانى (108ـ115): حضور در زمان مناسب (116ـ117)، سبكبارى نسبت به ميزبان (118ـ123) دعوت كردن از ميزبان (124ـ125)، رازدارى نسبت به اسرار ميزبان (126ـ128)، آداب ميزبان (130ـ171)، دعوت خاص افراد مؤمن (131ـ132)، استقبال نيكو (133ـ141)، پرهيز از تكليف (142ـ145)، رعايت آداب ديگر(145ـ171).
مؤلف در بخش دوم اين كتاب (216ـ241) به بررسى موارد زير مىپردازد: تعريف علم اخلاق (216ـ219)، فايده علم اخلاق (219)، تقسيم بندىهاى علم اخلاق (220)، فطرت و آراى دانشمندان درباره آن (221ـ230)، اخلاق، رشد و تربيت آن (231)، عوامل مؤثر در اخلاق: الف. عادت (232ـ234)، ب. محيط و وراثت (234ـ235)، حدود خلق مطلوب و پسنديده (236ـ241).
خود بزرگ بينى (40)، مجاهدت (42)، شادى پسنديده و شادى نكوهيده (49ـ50)، پرهيزكارى (68ـ69)، هوى و شهوتها (92)، ايمان و يقين قلبى (93)، رياضت نفس (98ـ99)، مبارزه با نفس (100)، صبر و رضا (101)، كيفيت رياضت نفس (104)، يقين و پاك قلبى (105)، دستور مجاهدت (147ـ149)، ماهيت هوى و هوس (156ـ157)، نتايج هوى و هوس (158).
صله رحم (14ـ17)، نيكى به همسايگان (18)، دروغگويى (19)، راستگويى (20)، سخن چينى (21)، غيبت (22ـ24)، دشنام به مؤمنان (24)، فضيلت خاموشى (25)، برآوردن نيازهاى مؤمنان (26ـ31)، در فضيلت صدقه (31)، ميزبانى از انسان مؤمن (32)، برادرى با انسانهاى مؤمن (33ـ36)، حسد (37ـ38)، حرص (39)، در ذمّ دنيا (40)، ذمّ طمع (41)، ستيزه و خصومت (42)، در نكوهش خنديدن و تكبر (43ـ44)، تواضع (45ـ46)، توبه (47ـ48)، در ذمّ رياستطلبى (49)، در نكوهش خود بينى (50)، احسان (66)، امانتدارى (67)، پرهيز از محارم
(68)، خوف و رجاء (69)، فضيلت گريستن (70)، ظلم (81)، عدل (82)، نكوهش خلف وعده (83ـ85)، در نكوهش اسراف (85)، غنا و لهو (87ـ89)، ذمّ هم نشينى با گناه كاران (92)، قساوت قلب (93ـ95)، ستايش عفو (95)، بردبارى (96)، خوشخويى (97)، ايثار (98)، مدارا با مردم (99)، آزمودن مؤمنان (100)، فضيلت فقر (101)، رضايت 102)، صبر (103)، شكر (104)، دنيا و ثروت (105ـ106)، توكل (107)، قناعت (108ـ111)، اخلاص (111ـ112)، ستايش گرسنگى (112ـ114)، گوشه نشينى (115ـ116)، ستايش تفكر (117)، محاسبه نفس (118)، نظافت
(119ـ124).
اين كتاب با تكيه بر احاديث به بررسى و كند و كاو در مسايل زير پرداخته است: اراده و سعادت (79ـ86)، وسيله مبارزه با هواها (86ـ91)، انواع اخلاص (91ـ94)، آن چه براى سلامت نفس لازم است (94ـ95)، ارزش حفظ سلامت روحى و درمان روح (96ـ97)، خشم (98ـ100)، خودپسندى و تفاخر (100)، ستيزه و لجاجت، مزاح، ياوهگويى و استهزاء (101)، خيانت و ستم (102)، خلط ميان خشم و شجاعت (103)، دلايل ترس و درمان آن، ترس از مرگ و درمان آن (104ـ107)، درمان اندوه (107ـ109)، حرص و خمودگى و درمان اين دو (109ـ111)، افراط و
تفريط و درمان اين دو (111ـ112)، فريب و فريبكارى (112ـ113)، حقيقت غنا و فقر (113ـ117)، آن چه در مال پردازى بايسته است تا به سعادت دست يافت (117ـ122)، قناعت و حقيقت آن (123ـ128)، سعادت در قناعت، پيامبر صلىاللهعليهوآله الگوى برتر قناعت (128ـ131)، علل شقاوت (131ـ136)، خير (138ـ139)، وجوه خير (151ـ173)، مظاهر تربيت اخلاقى (174ـ187)، پشيمانى و توبه (323ـ324)، فضيلت (351)، اصول فضيلتها، نتايج پاى بندى به فضيلتهاى روحى (351ـ353)، محركات انجام عمل خير (354)، موانع انجام عمل خير (355)،
پرورش فضيلتها (357)، خلق و خوهاى نيك (376)، ادب: ادب روح با خلق (377)، ادب روح با جامعه (378)، ادب با رسول اكرم صلىاللهعليهوآله (379)، ادب روح با خالق متعال (380ـ381)، استقامت و اعتدال و انواع آن (382ـ384)، پرورش استقامت و اعتدال و شجاعت (385)، بزدلى و آثار آن (386)، امانتدارى (388ـ389)، رازدارى (390)، وفاى به عهد (391)، مروت (392ـ396)، بلند همتى (396ـ398)، حميت (398ـ399)، حفظ نفس (402)، عدالت (403ـ404)، بردبارى (405)، اخوّت (406ـ407)، گذشت (408ـ410)، كرم و انگيزههاى آن
(414ـ415)، معروف و اهل معروف (418ـ420)، صبر (421ـ423)، اقتصاد و صرفهجويى و فضيلت و مزاياى آن (426ـ428)، راستگويى (439ـ441)، مزاياى فضيلتها و معايب رذيلتها (442)، اثرات فضيلتها و رذيلتها در روح (443)، هوى و جهل (444)، غفلت انسان از عيوب خويش (445)، خود بزرگبينى (446)، تكبر (447ـ448)، خشم (448ـ451)، ظلم (451ـ452)، حسد (453ـ455)، غيبت و سخنچينى (456)، دروغگويى (457ـ462)، دشمن و انواع آن (464)، بخل و طمع (465)، خودپسندى (466ـ467)، فريبكارى (468)، مال دوستى (469ـ470)، حيا
(471ـ472)، زهد (473ـ474).
تعريف لغوى و عرفى توبه (5ـ9)، در وجوب توبه كه در آن مباحث متعددى وجود دارد (11): آياتى كه با لفظ امر بر توبه دلالت مىكنند (12ـ19)، آياتى كه با غير لفظ امر بر توبه دلالت مىكنند (19ـ22)، آن چه از سنت بر وجوب توبه دلالت مىكند (22ـ29)، وجوب توبه از گناهان صغيره (30ـ33)، [پذيرش توبه از سوى خداوند] (34ـ45)، آيا توبه از برخى گناهان بدون توبه از ديگر گناهان صحيح است (46ـ48)، در شرطهاى توبه (49ـ51)، حق توبه (52)، فايده توبه كه در بردارنده امور متعددى است (53)، 1ـ حب خداوند عزوجل (53)، 2ـ
توفيق يافتن به طاعت (54)، 3ـ حلاوت آن (54)، 4ـ قبول طاعت (54)، 5ـ تندرستى (54)، 6ـ روزى (54)، 7ـ برآوردن نيازهاى ديگران (55)، 8ـ سبب آمرزش و دست يافتن به بهشت مىشود (56)، 9ـ دعاى ملائكه را به همراه دارد (57)، 10ـ تبديل شدن گناهان به پاداش (58ـ59)، 11ـ پذيرفتن شهادت (60)، 12ـ برداشتنن حدّ و ديگر فوايدى كه توبه به همراه دارد (60ـ64)، كيفرهاى گناهان كه سه گونه دنيوى ـ اخروى و مشترك دارد (65)، كيفرهاى دنيوى (65ـ76)، كيفرهاى اخروى (77ـ81)، آن جا كه كيفر دنيوى و اخروى با هم گرد مىآيند
(82ـ92)، تفسير گناه و تأثيرات آن (93ـ95)، بشارت دادن به گنهكاران (97)، در گستردگى رحمت خداوند (110)، شاد ساختن و برطرف كردن محذورات (116ـ138)، هديهاى آكنده از تسهيل و لطف (139ـ146)، بشارت دادن به مؤمنان (147ـ148)، ذكر چند سرانجام نيك (149ـ156)، هشدار دادن به صديقان كه بر دو بخش است (157)، 1ـ ريا (159ـ165)، نشانههاى ريا كنندگان (166)، جايگاه ريا (166ـ175)، ريا، موجب جاودانگى در جهنم (175ـ178)، درجات ريا (179)، درمان ريا (179)، 2ـ خود پسندى و تكبر و فخرفروشى (180ـ187)، تبيين تكبر منجر
به تباهى عبادتها (188ـ192)، آن چه درباره فخرفروشى و تكبر آمده است (253)، گناهان كبيره (255ـ262)، در شناخت گناهان كبيره: آيا همه معصيتها گناهان كبيره است اما برخى كوچكتر و برخى بزرگتر است، يا خير؟ (263ـ265)، در تفسير حديث «لا كبيرة مع الاستغفار و لا صغيرة مع الاصرار» (266ـ268)، احاديث وارده درباره گناهان كبيره (269ـ274)، برخى از گناهان كبيره: كوچك شمردن گناه (275)، اصرار بر گناه (275)، ريا (275)، عمل بدون دانش (276)، دروغگويى (277)، فريب (277)، دروغ بستن به خداوند و پيامبر
صلىاللهعليهوآله (278)، دو زبانه بودن انسان (278ـ279)، آزار و تحقير مسلمانان (280)، غيبت و تهمت (280)، منع ديگران از كارى كه انسان بر آن تواناست (281)، ترساندن مؤمن با ظلم و ستم (282).
ريا و انواع آن (146ـ150)، رياى محض و رياى مختلط (151)، درمان اين دو گونه از ريا (152ـ159)، شاد شدن به سبب عبادت و اطاعت و انواع پسنديده و نكوهيده آن (160)، خودپسندى، انواع و منشأ آن (163ـ160)، درمان خودپسندى (169ـ181).
علت روى آوردن مردم به غيبت (49ـ50)، تعريف لغوى و اصطلاحى غيبت (51ـ52)، انواع غيبت (60ـ63)، درمان غيبت (69ـ76)، پيوستهاى غيبت [گناهان ديگرى كه غيبت به دنبال دارد]: سخن چينى (90ـ83)، سخن دورو يا دو پهلو (90ـ93)، حسد (93ـ109)، حقيقت حسد (100ـ96)، علل باعث بروز حسد (100ـ104)، درمان حسد (104ـ109)، كفاره غيبت (110ـ112)، احاديثى مناسب بحث (113ـ132).
صبر و متعلقات آن (45ـ46)، احاديثى در صبر (47ـ50)، ثواب صبر (51ـ52)، آن چه باعث اجر بردن در معصيت و آن چه از دست رفتن آن مىشود (53ـ55)، مزاياى بلا (58)، صبر و نوميدى دو عامل كشف كننده جوهره بلا (59)، رضا و خشنودى (79)، ثواب راضيان به قضاى الهى (80)، رضايت از مراتب والاست (81)، از معانى، علامتها و مراتب رضا (84ـ82)، درجههاى صبر (86ـ85).
جهاد با نفس (201ـ207)، صفات همنشين (265ـ267)، نكوهش عبادت طاغوت و دنيا پرستى (275ـ285)، دور و درازى آرزوها (306ـ307)، خوف و خشيت (308)، در ستايش خاموشى (310ـ311)، نكوهش خودبينى (340ـ344)، شاد كردن مؤمنان (400ـ402)، توبه و شرايط آن (458ـ469).
اين كتاب با اتكاى بر احاديث شريف به بررسى و كندوكاو در مباحث زير پرداخته است: در احوال غيبت (1ـ5)، عذاب قبر ناشى از غيبت (6)، انواع غيبت (7ـ9)، علل غيبت (10)، درمان اين علتها (11ـ13)، عذرهاى توجيه كننده غيبت (14ـ18)، حسد و سخنچينى و پىآمدهاى اين دو (19)، اثرات حسد (20)، حقيقت حسد (21)، علل برانگيزاننده غيبت (21)، درمان حسد (22)، سخنچينى (23ـ22)، سخن چينان و درافتادن آنان به فتنه (24)، دو زبانى (24ـ25)، تكبر و فخرفروشى و درمان اين دو (26ـ36)، برجستهترين علل تكبر (37ـ38)، وضعيت
متكبران در آخرت (39)، دلالت روايات بر تكبر مورد بحث (40)، خراميدن هنگان راه رفتن (43)، معناى ظالم (51)، دروغگويى و شدت خطرات آن (58)، دروغ آشكار و پنهان (61ـ64)، نارضايتى والدين و بريدن از خويشان (83ـ89)، محقق ساختن صله رحم (93ـ94)، دنيا پرستى، علل و علامتهاى آن (95ـ96)، علل گرايش به دنيا و درمان آن (106)، لذتهاى دنيوى و انواع آن (113ـ128)، توبه و آن چه بدان مرتبط است (144ـ148)، حقيقت توبه (148ـ149)، توبه مراتب و درجاتى دارد (150ـ151)، آيا مىشود از بعضى گناهان توبه نمود و از برخى
ديگرى خير (155)، علل بزرگ شدن گناهان صغيره (156)، علل اصرار بر گناه و درمان آن (157)، عشق، مراتب، علامتها ونتايج آن (160ـ161)، درجات عشق (162ـ163)، صبر و انواع آن (198ـ218)، رضا و خشنودى كه ثمره محبت است (222ـ223)، درجات رضا (224ـ225)، فقر، زهد و توكل (267ـ272)، برترين انسانهاى ثروتمند (273)، آداب پذيرش بخشش براى فقيران (277)، درخواست كمك بدون وجود نياز (278)، بيست خصلت فقرآور (283ـ284)، در شرح زهد و مراتب آن (285ـ292).
باب توبه (63ـ72)، باب نكوهيدههاى قلبى (107ـ114)، باب صبر (114ـ120)، باب حلم (120ـ126)، باب نصيحت (126ـ131)، باب حبّ گم نامى (131ـ140)، باب تواضع (140ـ151)، باب زهد (158ـ165)، باب سخاوت (165ـ171)، باب رضامندى (171ـ174)، باب شكر (174ـ178)، باب خوف و رجاء (178ـ184)، باب دورى از آرزوهاى دور و دراز (184ـ189)، باب اخلاص (197ـ207)، باب راستگويى (207ـ209)، باب توحيد و توكل (209ـ216).
نفس لوّامه و نگرانى (67ـ71)، نفس لوّامه و سرزنش خويشتن (72ـ75)، نفس لوّامه و نهى خويشتن از هوا و هوس(75ـ81)، نفس لوّامه و مراقبت نفس (82ـ87)، نفس، خانمان ايمان است (98ـ104)، تندرستى روانى و ايمان دو چيز متلازم هستند (105ـ108)، نفس امّاره (111ـ157)، نفس پرسشگر (162ـ204).
اين كتاب كه در شرح چهل حديث نبوى نگارش يافته به بحث و بررسى موارد زير مىپردازد: صله رحم (270ـ276)، سخن چينى و اصلاح (330ـ332)، غيبت (332ـ334)، اصلاح و آشتى ميان مردم (334ـ336)، عدالت و ظلم (349ـ355)، تقوا و هوى و هوس (355ـ359)، دشنام و تهمت (359ـ363)، حيا (363)، ريا (363ـ368)، اخلاص (368ـ369)، عيبجويى و حسادت (369ـ373)، درمان حسد (373ـ374)، تمسخر (374ـ378)، صبر (378ـ382)، شكر و كفران (382ـ384)، نوميدى و اميدوارى (384ـ386)، ترس (386ـ388)، توبه و استغفار (388ـ394)، وعده (394)، توكل
(398ـ400)، ايثار (400ـ403)، بخل (403ـ404)، انفاق (404ـ406)، اسراف (406)، نفاق (407ـ410)، راستگويى و دروغگويى (410ـ415)، خشم (415ـ418)، بردبارى (418ـ419)، نيكوكارى و احسان (454ـ458).
از رهنمودهاى انبياء عليهمالسلام در رفتار و اخلاق (97)، نصيحت و ر&#