انسانها در زندگى خود، از ديگران تأثير پذيرفته و بر آنها تأثير مىگذارند. اين
فرآيند، همزاد و همراه حيات اجتماعى بشر است و تعليم و تربيت از نمودهاى بارز اين
فرايند است؛ والدين از طريق آموزش و انتقال مفاهيم مورد نظر خود و نيز با نوع
عملكرد و رفتار خويش، كودكان را تحت تأثير قرار مىدهند؛ در يك مدرسه، از معلم و
مدير گرفته تا مستخدمين و دانشآموزان در شكلگيرى شخصيت و خلق و خوى يك دانشآموز،
موثر واقع مىشوند؛ محيط اجتماعى جامعه، رسانهها، مطبوعات و همه اعضا و عناصر حاضر
در صحنه اجتماع كه در ارتباط با فردند، در پرورش روحيه و شخصيت وى تأثير دارند.
خلاصه آنكه جريان مزبور، در تمام ابعاد و زندگى انسانها مشهود است هر چند كه نحوه و
چگونگى اين فرآيند در بسيارى از موارد مستور است.
نكتهاى كه تفطن به آن حياتى و مهم است و بيانگر انگيزه اصلى همه كسانى است كه به
كار تربيت مشغولند يا در صدد نوشتن كتاب و جزوهاى در باب تربيتاند، اينكه فرآيند
تربيت با قوانين و اصول ويژهاى همراه است و نقش انسان نه وضع بلكه كشف اين قوانين
است. كشف دقيق قوانين حاكم بر فرآيند فوق، همچون كشف قوانين و اصول ساير پديدههاى
طبيعى ديگر، لااقل اين فايده را دارد كه با اشراف بر آنها مىتوان از حركتهاى
نامطلوب جلوگيرى كرد و زمينههاى لازم براى بروز و ظهور هر چه بيشتر و بهتر اين
پديدهها را فراهم ساخت.
از سوى ديگر كشف قانونمنديهاى حاكم بر تربيت، زمينه را براى كشف و اتخاذ شيوهها و
روشهاى مطلوب و كارآمد براى تربيت را فراهم مىسازد. بنابراين در تعليم و تربيت از
سويى بايد كوشيد تا مبانى و اصول تربيتى را كشف كرد و از سوى ديگر با اتخاذ روشهاى
موثر و به كارگيرى آنها فرآيند تربيت را در مسير صحيح و شايسته و بايسته خود قرار
داد. در اين صورت است كه مىتوان به انتظار انسانهاى شايسته و نسلى آگاه و صالح
بود.
نوشته حاضر گامىست در مسير نخست و تلاشىست در خور تقدير كه به همت فاضل گرامى و
سختكوش جناب آقاى محمد على حاجىدهآبادى انجام پذيرفته است. دعوت دينى از بدايت تا
به نهايت در پرتوى احكام و رهنمودهاى دين در عرصه تعليم و تربيت صورت مىگيرد و جهت
و جايگاه هر حكم با تمسك به نظام تعليم و تربيت اسلامى روشن مىشود. از اينرو وصول
به دركى عميق از نظام تعليم و تربيت اسلامى مهمترين توشه علمى داعيان و مبلغان دين
خواهد بود. اين نوشته اميد دارد تا بخشى از اين نياز را فراهم آورد.
در تهيه و تدوين نوشتهاى كه در پيش رو داريد همكاريهاى ارزشمند استاد حجةالاسلام
و المسلمين اعرافى و تلاشها و همكارىهاى فضلاى محترم آقاى هادى رزاقى و آقاى سيد
محمد صادق موسوى نقش بسيار داشتهاند. سعيشان مشكور باد.