مقدّمهى مركز
پيشگفتار
صفات خداوند
واژه شناسى صفت
تقسيمات صفات
اثبات صفات خداوند
الف) براهين عقلى
برهان وجوب بالذات
برهان صرف الوجود و هستى مطلق
برهان علت فاعلى (معطى الكمال)
شناخت صفات خداوند از طريق وحى
معنىشناسى صفات خداوند
1. نظريهى اشتراك معنوى
2. نظريهى تأويل
3. نظريهى اشتراك لفظى
4. نظريهى تمثيل
5. نظريهى تشبيه يا انسانوار انگارى
6. تفسير سلبى صفات
7.توقّف و تفويض
8. نظريهى تجسّد و معنىشناسى كلامى
9. نظريهى تجلّى در تفسير پارهاى از صفات الهى
10. اشتراك معنوى، تأويل و تشكيك
توحيد و شرك ذاتى
اقسام توحيد
توحيد ذاتى
حقيقت توحيد ذاتى
توحيد از صفات ثبوتى است يا سلبى؟
عقل و توحيد ذاتى
1. تركيب ملازم با نيازمندى است
2. تعدد مستلزم تركيب است
اشكال
پاسخ
برهان تمانع
قرآن و دلايل توحيد
توحيد و تعبّد
امام على عليهالسلام و برهان توحيد
توحيد و تثليت
تثليت در آيين هندو
تثليث در آيين مسيحيت
ديدگاه قرآن در بارهى تثليث
توحيد و شرك صفاتى
معتزله و توحيد صفاتى
عينيّت صفات با ذات
عينيّت صفات با ذات در كلمات پيشوايان معصوم عليهمالسلام
زيادت و قدم صفات
نقد نظريهى زيادت
تذكّر دو مطلب
توحيد و شرك در الاهيّت
قرآن و توحيد الاهيّت
1. اثبات الوهيّت خداوند با ادوات تأكيد و حصر
2. نفى الوهيّت غير خداوند
3. نهى از اعتقاد به الاهيّت غير خداوند
4. ابطال الوهيّت غير خدا
تعريف اله و اللّه
خواص الاهيّت
1. الاهيّت و حقّانيّت
2. الاهيّت و اسماى حُسنى
وهّابيان و تفسير الوهيّت
الاهيّت و خالقيّت
دوگانه پرستان
مسألهى خلق افعال
الاهيّت و ربوبيّت
انحراف بشر در توحيد در ربوبيّت
نقد و نظر
توحيد و شرك در عبادت
حقيقت عبادت
قرآن و حقيقت عبادت
مشركان عصر رسالت و شرك در عبادت
پاسخ به شبههى وهّابيّان
بحثهاى مقدّماتى
تعريف و حقيقت عدل
عدل در اصطلاح متكلّمان
مظاهر كلى عدل الهى
الف) عدل تكوينى يا عدل در آفرينش و تدبير
ب) عدل تشريعى
ج) عدل كيفرى
رابطهى عدل با حكمت الهى
الف) حكمت بالمعنى الاعم
ب) حكمت بالمعنى الأخص
تاريخ و انگيزهى طرح عدل در علم كلام
آيا عدل از اصول دين است؟
حسن و قبح عقلى
جايگاه و اهمّيت
مثبتان و نافيان
تبيين مسأله
كاربردهاى حسن و قبح
نكاتى مهم
عقل نظرى و عقل عملى
براهين حسن و قبح عقلى
1. اجماع عقلاى بشر
2. حسن و قبح شرعى
3. شناخت پيامبران الهى
اشكال
پاسخ
براهين عدل الهى
1. برهان وجوب بالذات
2. برهان عنايت
3. برهان علم و غناى مطلق
پاسخ به چند اشكال
برهان اتقان صنع
نظم و اتقان در نگاه دانشمندان
نظم در دنياى نباتات
زمين و شرايط زندگى
شرور و عدل الهى
طرح مسأله
ديدگاهها و مسلكها
1. ظاهر گرايان
2. اشاعره
3. عدليه
4. حس گرايان
5. فيلسوفان اسلامى
پاسخ به شبههى شرور در رابطه با نظام احسن
تفكيك ناپذيرى خير از شر در عالم طبيعت
زيبايى مجموعه يا نظام كامل
پاسخ به دو اشكال
شر و قدرت مطلقهى الهى
شرور و غايى بودن آفرينش
مصالح كلّى و منافع عمومى
ناگوارىها و درك لذّت خوبىها
ناملايمات و شكوفايى استعدادها
حوادث تلخ يا زنگهاى خطر
شرور و عدل كيفرى
آلام و اعواض
مسألهى شر در فلسفه و كلام مسيحى
ماهيّت و اقسام شر
انتقادها و اعتراضها
1. مسألهى منطقى شرّ
2. مسألهى شرّ به منزلهى يك دليل
پاسخها و راه حلها
دفاعيههاى كلامى و فلسفى
1. دفاع در برابر اتّهام ناسازگارى
نقد
2. تبيين شرور
نظريههاى عدل الهى
1. فايدهى معرفتى شرور
2. فايدهى تنبيهى شرور
3. بهترين جهان ممكن
4. نارسايى علم بشر
5. خير كامل و نهايى
6. تبيين مبتنى برقانون طبيعى
7. نظريه عدل الهى آگوستينى
نقد
ارزيابى
نظريهى عدل الهى ايرنائوس
نقد
ارزيابى
نظريهى عدل الهى پويشى
نقد
جبر و اختيار
جهميّه و جبرگرايى آشكار
آراى متكلّمان در تفسير اختيار
الف) نظريهى تفويض
اشكالات نظريهى تفويض
ب) نظريهى كسب
وجه اوّل: كسب يا تقارن فعل با قدرت
نقد
وجه دوم: كسب يعنى عدم استقلال در تأثير
ج) أمر بين الأمرين
سير تاريخى امربين الأمرين
جلوهاى از لطف الهى
جز عالمان حقيقت آن را نمىدانند
بيان مطلب در قالب مثال
تفسير امام هادى عليهالسلام
تفسير فلسفى أمر بينالأمرين
مطالعهى كتاب نفس
قضا و قدر الهى
پيشينهى بحث در بارهى قضا و قدر
واژهشناسى قضا و قدر
قضا و قدر تكوينى خداوند
قضا و قدر تشريعى
قضا و قدر در نگاه فلاسفه و متكلّمان اسلامى
قضا و قدر و افعال بشر
لزوم رضا به قضاى الهى
قضا و قدر و اختيار انسان
بدا در كتاب و سنّت
واژه شناسى بدا
حقيقت بدا در بارهى خداوند
بدا يا قدرت و مشيّت مطلقهى خداوند
بدا يا تأثير اعمال خوب و بد انسان در سرنوشت او
بدا در سرنوشت قوم يونس
قدير محتوم و مشروط
حاصل بحث
چرا اصطلاح بدا ؟
گفتارهايى از اساتيد كلام اماميه
منابع و مآخذ
فهرست مطالب