فرانكس ، مفسر آمريكايى تورات ، در تفسير اين آيه مى‏گويد : ابى ملك پول بسيار به ابراهيم ، شوهر سارا ، داد تا اين كه براى سارا نقاب بخرد كه به صورت خود ببندد و جمال خود را ، كه محل خوف ابراهيم عليه‏السلام بود ، از تمام سكنه آن جا بپوشاند و هر جا مى‏رود با نقاب باشد.(9)

علت نقاب نداشتن سارا اين بود كه حضرت ابراهيم خليل عليه‏السلام را نمرود دوّم «بى لباس» از بابل بيرون كرد وآن حضرت نتوانست نقاب و لباس درست براى سارا همسرش تهيه كند.(10)

ابى ملك ، پادشاه فلسطين ، بت پرست بود ؛ اما براى نقاب سارا ، زن ابراهيم عليه‏السلام ، پول داد تا اين كه روى خود را از بت‏پرستان و غير بت پرستان بپوشاند تا نامحرمان روى آن را نبينند. اين كار ابى ملك دلالت مى‏كند كه حجاب و نقاب زنان قبل از ظهور اسلام بوده است .


حجاب در قوم يهود

حجاب در ميان قوم يهود شديدتر بود. ويل دورانت مى‏گويد: اگر زنى به نقض قانون يهود مى‏پرداخت ، مثلاً بى آن كه چيزى بر سر داشته باشد به ميان مردم مى‏رفت ، مرد حق داشت بدون پرداخت مهريه ، او را طلاق دهد.(11)

حجاب در عصر جاهليت

حادثه فجّار دوم بين قريش و هوازن واقع شد . منشأ آشوب اين بود كه گروهى از جوانان قريش در بازار عكاظ ، كنار زنى از قبيله بنى عامر نشسته بودند . آن زن روپوشى به چهره و پيراهن بلند داشت . جوانان از طرز لباش پوشيدن آن زن تعجب كردند و از او تقاضا كردند كه نقاب از چهره بردارد ؛ اما ان زن از كنارزدن پوشش خود خوددارى كرد . يكى از جوان‏ها پيراهن آن زن را از پشت سرش به وسيله خارى به پشتش بست و آن زن متوجه نشد و وقتى از جايش بلند شد پشت او ديده شد . جوانان خنده كنان ، گفتند : او ما را از نگاه كردن به صورتش منع مى‏كرد ، اما حالا ما پشت او را ديديم . آن زن فرياد زد : ـ آل عامر. در نتيجه ، جنگ كه با خونريزى همراه بود ، واقع شد.(12)


حجاب در روم:

رومانى‏ها در عصر شوكت خود ، به حد كمال ، اهتمام به حفظ قانون حجاب داشتند ؛ حتى قابله‏ها و دايه‏ها بدون چادر و روپوش از خانه بيرون نمى‏رفتند . به اين وسيله ، آنان از فساد اخلاقى و اختلال نظام هيأت اجتماعى ايمن بودند.(13)


حجاب در يونان

در دائرة المعارف لاروس آمده است: و كان من عادة نساء اليونانيين القدما ان يحجبن بطرف مآذرهن او بحجاب خاص كان يصنع فى جرايد كوس و امرجوس و غيرها شفافا جميل الصنعة ؛(14) عادت زن‏هاى قديم يونان بر آن بود كه خود را به حجاب مستور مى‏داشتند ، حتى قابله‏ها و پيرزن‏ها.
 

حجاب چهره جان مى‏شود غبار تنم  ***  خوشا دمى كه از اين چهره پرده مى‏فكند(24)

تملق حجاب است و بى حاصلى ***  چو پيوندها بگسلى واصلى(25)

چون سياره دويد از هر طرف شاه  ***  تو گفتى در حجاب ابر شد ماه(26)

ما در اين ره حجاب خويشتنيم  ***   ورنه روى تو برابر ماست(27)
 

اصطلاح «حجاب» در عصر ما ، به پوشش مخصوص زنان گفته مى‏شود .

اصطلاح حجاب در مورد پوشش زن ، يك اصطلاح جديد است . در قديم ، مخصوصا در اصطلاح فقها ، كلمه «ستر» كه به معناى پوشش است به كار مى‏رفت . فقها در كتاب‏هاى صلاة و نكاح ، كه متعرّض اين مطلب شده‏اند ، كلمه «ستر» را به كار برده‏اند نه «حجاب» را ؛ چون معناى رايج و شايع ، لغتِ «حجاب پرده» است كه اگر در مورد پوشش به كار برده مى‏شود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده كه عده‏اى گمان كنند كه اسلام خواسته زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد ، در حالى كه وظيفه پوشش كه در اسلام براى زنان مقرر شده بدين معنا نيست كه از خانه بيرون نروند. پوشش زن در اسلام اين است كه زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه‏گرى و خودنمايى نپردازند . آيات مربوط اين معنا را ذكر مى‏كند . فتواى فقها نيز مؤيد اين مطلب است.(28)

پس مقصود از حجاب زن در اسلام اين است كه زنان به جز صورت و دو دست و اعضاى بدن و مواضع زينت و زيور خود را در برابر مردان بيگانه بپوشاند ، تا بدين وسيله به حفظ عفّت و شرافت خود موفق شوند.(29)

كلمه «حجاب» در اصطلاح اهل دين ، به معناى پوشش تمام زن به وسيله چادر و نقاب ، بسيار شايع است و اين اصطلاح از معناى لغوى ريشه مى‏گيرد و از آن جهت كه پرده ، سبب پوشيدن هر چيز است كه پشت آن قرار گيرد ، زيبايى‏هاى زن هم به وسيله نقاب و چادر مستور مى‏گردد و پشت آن واقع مى‏شود و فقها بدين جهت كلمه «حجاب» را در پوشش كامل زنان به كار برده‏اند ؛ نه از آن جهت كه زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس و زندانى باشد ، بلكه اسلام پوشش را براى زنان مقرر كرد كه هنگام بيرون آمدن از خانه پشت پرده حجاب و نقاب قرار گيرد تا زيور آنان در برابر ديدگان اجانب قرار نگيرد.(30)

حجاب ، پوشش مناسب براى زنان است تا قسمت‏هايى كه تحريك كننده غرايز مردانه است را بپوشانند و اين كار به جهت ارزش و احترام زنها مى‏باشد ، تا اين كه به عفاف شناخته شود و مورد آزار و اذيت افراد شرور قرار نگيرند.(31)


 

پوششِ زنان ، حكمى شرعى است . دليل اين مطلب عبارت است از:

1. عقل؛ 2. سيره عملى؛ 3. آيات؛ 4. روايات .


1. عقل

كشف حجاب مستلزم مفاسد گوناگون است ، بلكه موجب گسيختن ريشه خانواده و فساد در جامعه مى‏شود و دفعِ مفاسد ، عقلاً واجب است.(32)


2. سيره عمليه

اقوام و قبايل مختلف از مسلمان‏ها ، در آداب و رسوم با يكديگر اختلاف زياد دارند اما در مورد نماز ، روزه ، حج و حجاب اتفاق دارند . زنان مسلمان از صدر اسلام تاكنون حجاب داشته‏اند . بنابر اين حجاب از ضروريات دين است . و انكار آن ، انكار ضرورى دين است.(33)

3. قرآن و مسأله «حجاب»

«و قل للمؤمنات يغضضن مِن اَبصارهن و يحفظن فروجهن و لايبدين زينتهن الا ماظهر منها و ليضربن بِخُمرهن على جيوبهن و لا يبدين زينتهن الا لبعولتهن.... و لايضربن بارجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن.»

و بگو اى محمد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم به زن‏هاى مؤمن كه بپوشند چشم‏هاى خود را و محافظت كنند عورت‏هاى خود را و ظاهر نكنند زينت‏هاى خود را مگر زينت‏هايى كه قهرا آشكار است و بايد بيندازند مقنعه‏هاى خود را بر گريبان‏هاى خود و ظاهر نكنند زينت‏هاى خود خود مگر براى شوهران.... بايد نزنند پاهاى خود را به زمين طورى كه زينتهاى پنهان آنها شود.(34)

در دوره جاهليت ، زنان روسرى‏هاى خود را پشت سر مى‏انداختند و قسمتى از سينه و گردن و گردنبند و گوشواره آنها آشكار مى‏شد. با نزول اين آيه ، زنان مأمور شدند روسرى خود را به جلو و پيش رو بياندازند تا اعضاى مذكور پنهان شود.(35)

امام باقر عليه‏السلام فرمود : قبل از نزول اين آيه ، زن‏ها روسرى‏هاى خود را به عقب مى‏انداختند . جوانى از انصار چشمش به زنى افتاد و شيفته او شد . آن زن داخل كوچه تنگى شد . جوان كه متوجه او بود ، استخوان يا شيشه‏اى كه در ديوار بود صورت او را خونى كرد و آن جوان ماجرا را به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم نقل كرد، اين آيه نازل شد.(36)

«لايبدين زينتهن الا ما ظهر منها؛» زن‏ها نبايد زينت‏هاى خود را آشكار كنند مگر آن مقدار از زينت كه معلوم است.

مراد از زينت كه نبايد آشكار كند چيست؟ چند معنا براى زينت ذكر شده است :

1. زينت‏هاى پنهان و طبيعى يعنى اندام و زيبايى زن . زينت‏هاى آشكار ، چهره و دو دست تا مچ زن‏ها است.(37)

2. بعضى زينت را به معناى محل زينت گرفته‏اند ، زيرا آشكار كردن خود زينت مثل گوشواره و گردنبند به تنهايى مانع ندارد و ممنوعيت مربوط محل قرار گرفتن آن‏هاست.

3. بعضى زينت‏هاى آشكار را به معناى زينت آلات گرفته‏اند ، البته به اين شرط روى بدن قرار گرفته باشد . طبيعى است كه آشكار كردن چنين زينتى توأم با آشكار كردن اندامى است كه زينت بر آن قرار دارد.

معناى درست ، معناى سوم است. زنها حق ندارند زينت‏هايى كه پنهان است آشكار سازند ، هرچند اندامشان نمايان نشود . بنابر اين نشان دادن لباس‏هاى مخصوصى كه در زير لباس يا چادر مى‏پوشند مجاز نمى‏باشند و قرآن كريم از ظاهر كردن چنين زينتى نهى كرده است.

«و ليضربن بخمرهن على جيوبهن.»

خمر: جمع خمار به معناى پوشش است ، ولى معمولاً به چيزى گفته مى‏شود كه زن‏ها با آن سر خود را مى‏پوشانند . جيوب: جمع جيب به معناى يقه پيراهن است كه از آن به گريبان تعبير مى‏شود و گاه به قسمت بالاى سينه به تناسب مجاورت با آن اطلاق مى‏شود.

از اين جمله استفاده مى‏شود كه زنان قبل از نزول اين آيه ، روسرى‏هاى خود را به شانه‏ها يا پشت سر مى‏انداختند ، طورى كه مقدارى از سينه و گردن نمايان مى‏شود . قرآن دستور داد زنان روسرى‏هاى خود را بر گريبان خود بيفكنند تا گردن و قسمتى از سينه كه بيرون است پنهان گردد. ابن عباس مى‏گويد : اين دستور به سبب اين است كه سينه ، گلو ، مو و گردن زنان از ديد بيگانه‏ها محفوظ بماند.(38)

زنان نبايد زينت‏هاى خود را آشكار سازند مگر براى 12 طايفه كه آنها را خداوند استثنا كرده است.(39)

1. در اين آيه ، پوشاندن چشم مقدم شده بر حفظ و پوشش، كه دليل بر اهميت اصل حجاب است ، چون نگاه ، مقدمه فتنه است . وقتى كه پوشيدن چشم از نامحرم واجب باشد ، حجاب نيز واجب خواهد بود.

2. اين آيه حدود و مرز حجاب را مشخص مى‏كند و وظيفه پوشش زن مسلمان را روشن مى‏كند كه چگونه لباس بپوشد و اظهار زينت نكند ، مگر در صورتى كه از طرف شرع اجازه داده شده است و آن در دو مورد است:

الف) زينت‏هايى كه آشكارا و معلوم‏وار است واجب نيست بپوشاند.

ب) عده‏اى از محارم نيز استثناء شده‏اند كه در اين صورت نيز اظهار زينت براى زنها حرام نمى‏باشد.

«يا ايّها النبى قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك ادنى ان يعرفن فلا يؤذين و كان اللّه‏ غفورا رحيما.»

اى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم بگو براى زنان و دختران و زنان مؤمنين كه نزديك كنند بر روى تمام بدنشان چادرهايشان را و اين شيوه براى اين است كه به عفاف و نجابت شناخته شوند و مورد آزار و اذيت قرار نگيرند.(40)

مراد از جلابيب چيست؟ سه نظر وجود دارد :

الف) پارچه‏اى بزرگ كه از روسرى بلندتر است و سرو گردن و سينه را مى‏پوشاند.

ب) مقنعه و خمار (روسرى) .

ج) پيراهن گشاد.

قدر جامع اين است كه بدن را بپوشانند. بيش‏تر به نظر مى‏رسد كه منظور پوششى است كه از روسرى بزرگتر و از چادر كوچك‏تر است.(41)

علامه طباطبايى رحمه‏الله مى‏فرمايد: كلمه «جلابيب» جمع جلباب است و آن جامه‏سرتاسرى است كه تمام بدن را مى‏پوشاند و يا روسرى مخصوص است كه صورت و سر را ساتر مى‏شود.(42)

«و اذا سألتموهن متاعا فاسئلوهن من وراء حجاب ذلك اطهر لقلوبكم و قلوبهنّ»؛ هرگاه حاجتى داشته باشيد كه از زنان پرسشى نماييد يا متاعى بخواهيد بايد از پشت پرده سؤال نماييد كه اين كار پاكيزه‏تر است براى دلهاى شما و دل‏هاى آنان.(43)

شأن نزول: اصحاب پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم گاهى براى حوايجى كه داشتند وارد خانه‏هاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم مى‏شدند و گاهى مى‏شد كه پيامبر تشريف نداشتند ، قهرا طرف تكلّم ، زن‏هاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم بود . آيه مذكور نازل شد كه وقتى چيزى لازم شد از پشت پرده با آنها تكلّم كنيد.(44)

وجه استدلال: «اين آيه اگر چه اختصاص به زنهاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم دارد ، ولى مورد از قبيل مثال است و مانعى از شمول حكم به ساير زنها ندارد و علماى اسلام نيز حكم را منحصر به زن‏هاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم و از تكاليف آنها ندانسته‏اند و تخصيص حكم به زنهاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم هم دليلى ندارد. پس اصحاب با فيض حضورى كه نسبت به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم داشتند اگر استتار و حجاب زن از مرد باعث تطهير قلوب آنها بشود باقى افراد كه از فيض حضورى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم بهره نداشتند حجاب زن از مرد بيش‏تر موجب تطهير قلوب آنها خواهد بود و هرچه باعث صفاى قلب و صدق زبان وحسن عمل باشد امر به آن در شريعت اسلام واجب است.»(45)

«و القواعد من النساء اللاتى لايرجون نكاحا فليس عليهن جناح ان يضعن ثيابهن غير متبرجات بزينة و ان يستغفعن خيرلهن و اللّه‏ سميع عليم؛» زن‏هاى بازنشسته كه ميل به نكاح ندارند باكى نيست كه كنار بگذارند لباس‏هاى خود را يعنى جلباب و خمار خود را بيندازند ، البته در حالى كه قصد آنها اظهار زينت و جلوه‏گرى نباشد و اگر در حال پيرى جانب عفت را نگاه بدارند براى آنها بهتر است ، زيرا خداوند شنوا و دانا است.(46)

وجه استدلال: «الف و لام در القواعد به معناى التى است و متضمن معناى شرط است . لذا در خبر او «فا» واقع شده است . پس محصل معنا آن باشد كه وضع بالاپوش براى زنان كه از قواعد هستند و اميد به ازدواج ندارند جايز است و مفهوم شرط كه بالاتفاق حجت است اين باشد كه جايز نيست براى زن‏هايى كه از قواعد نمى‏باشند و اميد به ازدواج دارند ، هنگام بيرون رفتن سر اندرزهاى خود را فرو نهند.»(47)

«اگر حجاب بر زنان واجب نبود پيره‏زنان را رخصت به بى حجابى غلط بود و تخصيص دادن زنان پير را به جواز عدم حجاب دليلى است كه زنان ديگر واجب است با حجاب باشند ، و الا وجهى ندارد كه زنان پير را تخصيص دهد و استثناء كند.»(48)

«اين تكليف رفعش از پيرزنان ، برهان است بر ثبوت تكليف براى زن‏هاى جوان ، زيرا اگر همه زن‏ها بى‏حجاب بودند اختصاص وضع ثياب به قواعد از زنان بى محل بود.»(49)

«و قرن فى بيوتكن و لاتبرّجن تبرّح الجاهلية الاولى» زن‏ها به خانه هايشان بمانند و مثل زن‏هاى عصر جاهليت زيورنمايى نكنند.(50)

واژه «قرن»: يا از ريشه «قرار» است يعنى در خانه‏هاى خود بمانند و يا از ريشه «وقار» يعنى در رفتار و كردار خود باوقار باشند.(51)

واژه «تبرّج»: علامه طباطبائى رحمه‏الله مى‏فرمايد : تبرّج به معناى ظاهر شدن در برابر مردم است ، همانطورى كه برج قلعه براى همه هويدا است.(52)

در مجمع البيان آمده است : تبرّج : ابراز كردنِ زر و زيور و موارد زينت و زيبايى است و آن گرفته شده از بُرج است.(53)

4. عن ابى عبداللّه‏ عليه‏السلام قال مر ابو جعفر بامرأة مُتنقِّبه و هى مُحرِمه فقال أحرِمى و أسفرى و أرخى ثوبِك من فوق رأسِكِ فانك ان تنقّب لم يتغير لونِك فعال له رجل الى اين تُرخيه؟ قال تغطى عينيهما.

امام صادق عليه‏السلام فرمود: امام باقر عليه‏السلام از زن محرمهِ نقاب دار گذشت ، به او فرمود : احرام بينداز و رويت را باز كن و لباست را از روى سرت بياويز ، زيرا اگر نقاب بگيرى رنگت تغيير نخواهد كرد. مردى عرض كرد تا كجا لباس را بياويزد؟ امام فرمود : چشمانش را بپوشاند.(54)

عن سماعة قال سألته عن المرأة تصلّى متنقبّه قال اذا كشفت عن موضع السجود فلا بأس به و ان أسفرت فهو افضل.

سماعه مى‏گويد : از امام عليه‏السلام پرسيدم از زنى كه با نقاب نماز مى‏خواند ، فرمود : اگر جاى سجده را باز كند باك نيست واگر تمام صورت را در نماز باز بگذارد بهتر است.(55)

عن ابى عبداللّه‏ عليه‏السلام لاينبغى للمرأة ان تنكشف بين يدى اليهوديه و النصرانيه فانهنَّ يصفن ذلك لازواجهن؛ امام صادق عليه‏السلام فرمود : براى زن‏هاى مسلمان سزاوار نمى‏باشد كه نزد زنهاى يهودى ونصرانى كشف حجاب كند ، چون آنها براى شوهرهاى خودشان توصيف مى‏كنند.(56)

اصبغ ابن نباته عن اميرالمؤمنين عليه‏السلام قال سمعته يقول: يظهر فى آخر الزمان و اقتراب الساعة و هو شر الازمنه نسوة كاشفات عاديات متبرّجات فى الدين و اخلات فى الفِتن مايلات الى الشهوات مسرِعات الى اللذات مستحلات للمحرمات فى جهنم خالدات؛

اصبغ بن نباته از اميرالمؤمنين عليه‏السلام نقل مى‏كند كه امام فرمود : در آخر الزمان زن‏هاى روباز ظاهر مى‏شود كه از دين بيرون رفته باشند و زينت‏هاى خود را براى اجانب ظاهر نمايد . متمايل به شهوات‏اند و شتابنده به لذات محرمات، محرمات را حلال مى‏دانند . اينها هميشه در جهنم خواهد بود.(57)

از مجموع آيات ، روايات ، حكم عقل و سيره عملى ثابت مى‏شود كه حجاب ، تكليف شرعى و حكم الهى است .

21. البيان فى تفسير القرآن، طوسى، ج 8، ص 339

22. الكافى، كلينى، ج 4، ص 345ـ344

23. نهج البلاغه، نامه مالك اشتر، سيّد رضى، 53

24. تهذيب الاحكام، محمد بن حسن طوسى، ج 2، ص 230.

25. من لا يحضره الفقيه، صدوق، ج 3، ص 561 و 390.

26. دفتر تبليغات اسلامى، پژوهشهاى قرآنى (فصلنامه)، سال 80، شماره 25 ـ 74

26. عقد الفريد، احمد بن محمد عبده، ج 3، ص 368

27. طومار عفت، شيخ يوسف نجفى، ص 108 و 142 و 143

28. رسائل حجابيه، رسول جعفريان، ج 1، ص 643

29. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج 17، ص 290

30. وسايل الشيعه، حر عاملى، ج 20، ص 35

31. تفسير هدايت، سيد محمد تقى مدرسى، ج 8، ص 302

32. تفسير كبير، فخر رازى، ج 24، ص 205

1. سوره اعراف، آيه 26.
2. سوره اعراف، آيه 22.
3. مجله پيام يونسكو، اسفند 1369، ص 32.
4. المنجد فى الاعلام، ص 419.
5. همان، ص 413.
6. تاريخ تمدن، ويل دورانت، ج 6، عكس‏هاى ضميمه.
7. رسائل حجابيه، رسول جعفريان، ص 643.
8. تورات، آيه 16، فصل 20، سفر تكوين.
9. طومار عفت ، شيخ يوسف نجفى جيلانى، ص 115.
10. همان ، ص 116.
11. تاريخ تمدن، ويل دورانت، ج 4، ص 461.
12. عقد الفريد، احمد بن محمد عبدوه، ج 3، ص 368 و فروغ ابديت، ج 1، ص 150.
13. طومار عفت، شيخ يوسف نجفى جيلانى، ص 108.
14. دائرة المعارف قرن 20، فريد وجدى، ج 3، ص 335.
15. لسان العرب، ابن منظور، ج 1، ص 298 ؛ تاج عروس، ج 1، ص 404 ، اقرب الموارد، ج 1، ص 163 ؛ لغت‏نامه دهخدا، ج 5، ص 7638 ، المنجد، ماده حجب و صحاج جوهرى، ج 1، ص 107.
16. سوره ص، آيه 32.
17. سوره احزاب، آيه 54.
18. سوره فصلت، آيه 5.
19. سوره شورى، آيه 51.
20. سوره اسراء، آيه 45.
21. سوره مريم، آيه 17.
22. فصلنامه پژوهشهاى قرآنى (ويژه زن)، دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، سال 1380، شماره 25 ، 1374 .
23. نهج البلاغه، نامه 53.
24. ديوان حافظ شيرازى.
25. بوستان سعدى.
26. . ديوان نظامى.
27. ديوان عطار
28. مسأله حجاب، مرتضى مطهرى، ص 79.
29. رسائل حجابيه، ص 643.
30. حجاب در اسلام، قوام‏الدين وشنوى، ترجمه احمد محسنى گرگانى، ص 142.
31. سوره احزاب، آيه 59.
32. رسايل حجابيه، ج 2، ص 735.
33. رسايل حجابيه، ص 148.
34. سوره نور، آيه 31.
35. تفسير هدايت، سيد محمد تقى مدرسى، ج 8، ص 302.
36. تفسير البرهان، علامه بحرانى، ج 3، ص 159.
37. تفسير كبير، امام فخر رازى، ج 24، ص 105.
38. ترجمه تفسير مجمع البيان، ج 9، ص 612.
39. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج 14، ص 439.
40. سوره احزاب، آيه 59.
41. تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج 17، ص 428.
42. ترجمه تفسير الميزان، علامه طباطبايى، ج 16، ص 532.
43. سوره احزاب، آيه 53.
44. اثبات وجوب حجاب، شيخ عباس اسلامى.
45. رسائل حجابيه جعفريان، ص 637 و 142).
46. سوره نور، آيه 60.
47. رسائل حجابيه، ص 190).
48. طومار عفت، شيخ يوسف نجفى جيلانى، ص 142.
49. رسائل حجابيه، ص 142).
50. سوره احزاب، آيه 33.
51. ترجمه مجمع البيان، ج 11، ص 471.
52. ترجمه تفسير الميزان، جد 16، ص 483.
53. مجمع البيان، ج 11، ص 471.
54. كافى، ج 4، ص 344.
55. تهذيب، ج 2، ص 230.
56. كافى، ج 5، ص 519 و من لايحضره الفقيه، ج 3، ص 561.
57. من لايحضر الفقيه، ج 3، ص 390 ؛ وسايل شيعه، ج 20، ص 35.

بازگشت